De vaart is eruit in Duitsland

Na jaren van forse groei is de Duitse economie nu gekrompen. Vooral de consumptie loopt terug, maar de export blijft groeien. „De economie kan wel tegen een stootje.”

Voor het eerst sinds bijna vier jaar is de Duitse economie gekrompen. Het bruto binnenlands product was in het tweede kwartaal van dit jaar 0,5 procent lager dan in het eerste kwartaal van 2008. Dat heeft het Duitse centraal bureau voor statistiek vanmorgen bekendgemaakt.

In de eerste drie maanden van dit jaar groeide de Duitse economie, de belangrijkste van Europa, nog met 1,3 procent. De recente teruggang laat zien dat ook in de Bondsrepubliek de conjunctuur duidelijk vaart verloren heeft. Het derde kwartaal van 2004 was de laatste periode waarin het bruto binnenlands product afnam, met 0,2 procent. Sindsdien was er steeds groei, met stijgende consumptie en export, meer investeringen en toenemende werkgelegenheid.

Ondanks de daling in het voorjaar gaat de Duitse regering ervan uit dat de economie dit jaar met 1,7 procent zal groeien. Minister Michael Glos (Economische Zaken) zei gisteravond dat er geen reden voor paniek is. „Afname van de groei in het tweede kwartaal hadden we verwacht.” Vorig jaar bedroeg de groei 2,5 procent, in 2006 3 procent.

Glos wees erop dat de economie van de Bondsrepubliek de laatste jaren sterk aan slagkracht heeft gewonnen en best tegen een stootje kant. Seizoensinvloeden en een ‘technische tegenbeweging’ na de onverwacht sterke groei in de eerste drie maanden van 2008 hebben volgens hem aan de daling van het bruto binnenlands product bijgedragen.

Een groot aantal factoren heeft volgens het Statistisches Bundesamt, het Duitse bureau voor statistiek, de voorjaarskrimp veroorzaakt. De belangrijkste zijn: afnemende consumptie, teruglopende bouwconjunctuur en verminderende investeringen. Maar ook de hoge olieprijs, de sterke euro en de crisis in de financiële wereld droegen aan de malaise bij.

De Duitse export blijft daarentegen onveranderd ‘boomen’. In juni bijvoorbeeld, de laatste kwartaalmaand, voerde Duitsland voor 88,3 miljard euro uit: bijna 8 procent meer dan in dezelfde maand vorig jaar.

De economische cijfers zijn slecht nieuws voor de regering van bondskanselier Angela Merkel. Hoewel minister Glos van Economische Zaken voorlopig zijn groeiverwachting voor dit jaar handhaaft, is in Berlijn het politieke spel over de interpretatie van de statistieken begonnen. De oppositie verwijt de regering gebrek aan daadkracht en eist een speciaal conjunctuurprogramma met onder andere belastingverlagingen.

De regeringspartijen in de grote coalitie van CDU/CSU en SPD zoeken ieder naar oplossingen om er voor volgend jaar zo gunstig mogelijk uit te komen. In 2009 zijn de verkiezingen voor de Bondsdag. Een recessie is wel het laatste dat de regering kan gebruiken. Voor bondskanselier Merkel was de eerste werkdag na haar vakantie geen zorgeloze.

De meeste economische deskundigen in Duitsland verwachten voor de komende maanden een zwakke conjunctuur. Afnemende consumptie door koopkrachtverlies – als gevolg van sterk stijgende prijzen – wordt over het algemeen als de grote boosdoener gezien. De verbruikersprijzen in Duitsland stegen in juni en juli met gemiddeld 3,3 procent. Met name energie (plus 15 procent) en levensmiddelen (plus 8 procent) werden aanzienlijk duurder. De gevolgen van de inflatie zijn voor de consument direct zichtbaar: op de gasrekening en in de supermarkt.

Op de beurs in Frankfurt daalden de aandelenkoersen gisteren door de al circulerende conjunctuurgegevens en (opnieuw) slecht nieuws uit de bankensector. Volgens voorzitter van de Duitse bankenvereniging Müller is het einde van de financiële crisis nog niet in zicht: 2008 wordt „een moeilijk jaar” voor de Duitse banken.