De EU is verdeeld, nu ook in conflict Georgië

De EU-landen kwamen gisteren in Brussel bijeen voor spoedoverleg over de crisis tussen Rusland en Georgië.

Moeilijk: hoe om te gaan met het machtige Rusland?

Collega-presidenten van vijf Oost-Europese landen steunen de Georgische president Saakasjvili in zijn strijd tegen Moskou. Foto AFP The leaders of five ex-communist states, all staunch allies of Georgia including (L to R) Polish President Lech Kaczynski, Ukrainian President Viktor Yushchenko join hands with Georgian President Mikheil Saakashvili, Lithuanian President Valdas Adamkus, Estonian President Toomas Hendrik and Latvian Prime Minister Ivars Godmanis during a rally againt Russian aggression in Tbilisi August 12, 2008 as they appeared on stage in front of a huge crowd in central Tbilisi on Tuesday in a show of solidarity with Georgia's president. AFP PHOTO / ZVIAD NIKOLAISHVILI AFP

Als Europese ministers in Brussel hebben vergaderd over een moeilijk onderwerp, zeggen ze na afloop graag hoe eensgezind ze waren. Oók als al heel lang duidelijk is dat ze het niet met elkaar eens zijn en het ook niet met elkaar eens zullen worden. Gisteren ging het in Brussel over de gevechten tussen Georgische en Russische troepen. Dat was meteen ook een van de moeilijkste onderwerpen voor de EU-landen: hoe moeten ze omgaan met Rusland?

Polen, Groot-Brittanië, Zweden, Estland, Letland en Litouwen wilden dat de EU het Russische geweld tegen Georgië zou veroordelen. Met zo’n land kan de EU niet samenwerken, vindt de president van Estland. Rusland heeft zijn ware gezicht laten zien, zei de Poolse president. Het moet duidelijk zijn, vindt de Britse minister van Buitenlandse Zaken, dat Rusland niet zomaar een land kan binnenvallen zonder dat dat politieke gevolgen heeft.

Maar de meeste andere EU-landen hadden geen zin om een schuldige aan te wijzen. De Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Frank-Walter Steinmeier, zei in Brussel dat de EU „naar de toekomst” moest kijken. „Het gaat er nu niet om wie goed is en wie slecht”, zei zijn Franse collega Bernard Kouchner. „Het gaat erom dat de bombardementen stoppen.” Staatssecretaris Frans Timmermans (PvdA), die Nederland vertegenwoordigde, noemde het geweld van de Russen „disproportioneel”, maar dat van de Georgiërs soms ook.

En toch zeiden de EU-landen gisteren dat ze het met elkaar eens waren, ze feliciteerden elkaar zelfs. Frankrijk had als EU-voorzitter bemiddeld in het conflict en daardoor is er nu een staakt-het-vuren. De ministers vonden allemaal dat dit een succes was, ze waren het erover eens dat de EU alles moest doen wat nodig was om het een succes te laten blijven.

De landen die een harde uitspraak wilden hebben over Rusland, benadrukten na de vergadering de paar zinnen, in een gemeenschappelijke tekst, over de onafhankelijkheid, soevereiniteit en ‘territoriale integriteit’ van Georgië. Maar er stond niet bij dat Rusland die geschonden had.

EU-voorzitter Frankrijk hoopte dat de Europese landen meteen met elkaar zouden afspreken dat ze waarnemers naar Georgië zouden sturen om toe te zien om een mogelijk vredesakkoord, maar een beslissing daarover werd gisteren nog niet genomen.

Rusland had van de EU een harde veroordeling van Georgië willen horen. Maar een verrassing was de uitkomst niet. De plaatsvervangend ambassadeur van Rusland bij de EU, Nikolaj Kobrinets, had al van tevoren gezegd dat er wel weer een tekst met „de allerkleinste Europese gemene deler” zou komen. De Georgische minister van Buitenlandse Zaken Eka Tkesjelasjvili, die ook in Brussel was, zei dat ze van alle Europese collega’s die ze had gesproken, harde kritiek hoorde op Rusland. Ze was teleurgesteld, dat wel, dat die kritiek niet in de gemeenschappelijke tekst stond.

Heel anders ging het dinsdag op het NAVO-hoofdkwartier in Brussel. Abassadeurs van de NAVO-landen vergaderden over Georgië en secretaris generaal Jaap de Hoop Scheffer was na afloop ongebruikelijk hard en duidelijk: Rusland had „excessief en buitenproportioneel geweld” gebruikt, Rusland had de territoriale integriteit van Georgië niet gerespecteerd, en nee, de NAVO had nog geen tijd voor een vergadering samen met Rusland. Daar had Rusland om gevraagd.

De scheidslijnen die door de EU lopen als het over de omgang met Rusland gaat, lopen ook door de NAVO – en voor de NAVO is het onderwerp net zo moeilijk. De Midden- en Oost-Europese landen denken dat te veel toegeeflijkheid tegenover Rusland meteen wordt misbruikt. Landen als Duitsland en Frankrijk vinden het vooral belangrijk dat de relatie van de NAVO met Rusland goed is.

Dat het bij de NAVO deze week toch anders ging dan bij de EU, komt vooral door NAVO-lid de Verenigde Staten. Dat land had geen zin zijn best te doen voor Rusland. De Amerikaanse NAVO-ambassadeur zei na de vergadering dat er NAVO-landen zijn die de relatie met Rusland willen „herzien”. Dmitri Rogozin, de Russische ambassadeur bij de NAVO, noemde de kritiek op Rusland „onacceptabel” en hij dacht dat de Amerikanen het overleg van de NAVO met Rusland tegenhielden. Georgië, zei hij, was hun favoriete kind. „Dat nu naar de hel gaat”.

    • Petra de Koning