Berlusconi ontsluierd

Lijdt Berlusconi aan hoogmoedswaan? In zijn residentie staat de Italiaanse premier de pers te woord voor een reproductie van De waarheid ontsluierd door de tijd, een werk van achttiende eeuwse schilder Tiepolo. Om te voorkomen dat de aandacht van hem wordt afgeleid, heeft hij de linkerborst van een blote vrouw laten wegpoetsen. Berlusconi vindt het vanzelfsprekend om authentieke beelden uit politieke motieven bij te werken, een kunst waarin het Sovjet-vaderland van zijn vriend Poetin ooit grote hoogte bereikte.

Is dat louter om te lachen? Nee. Het zou het te goedmoedig zijn de retoucheerdrift van Berlusconi te bagatelliseren. De premier grossiert namelijk in naargeestige maatregelen.

De door hem spoorslags wettelijk geregelde immuniteit voor president, premier en parlementsvoorzitters was op zichzelf niet gek. In meer landen genieten politici, tijdens hun publieke ambtsvervulling, een zekere mate van immuniteit. Maar het tempo waarmee de wet werd aangenomen, wekt de indruk dat Berlusconi zichzelf heeft willen vrijwaren. Hij liet immers ook een besluit nemen om oudere zaken met een maximumstraf van tien jaar voorlopig uit te stellen. De premier en een aantal zakenpartners profiteren hiervan.

Tegenover deze versoepeling van het strafrecht staat curieus genoeg een verscherping van de immigratiewet. Illegaal verblijf in Italië wordt nu een heus misdrijf. De sancties daarop zijn bovendien zwaar. Illegale migranten worden niet alleen uitgezet, hun privébezit kan ook in beslag worden genomen. En als ze een echt misdrijf hebben gepleegd, kunnen ze zwaarder worden bestraft dan legale criminelen. De ‘volkstelling’ met vingerafdrukregistratie, die de regering specifiek onder Roma-zigeuners is begonnen, was eerder deze zomer een voorbode van een openlijke verharding in de behandeling van eigen volk en ander volk.

Daar blijft het niet bij. Sinds begin deze maand zet Berlusconi het leger in om openbare orde en veiligheid te bewaken. Drieduizend soldaten patrouilleren nu in de steden en bij asielcentra. Voor deze militaire inzet bestaat zelfs in Italië, met zijn wat autoritaire traditie, amper een precedent. Sinds de Tweede Wereldoorlog is het alleen in 1992 voorgekomen: in een operatie tegen de maffia op Sicilië. Bovendien heeft Italië al een soort paramilitaire politiemacht: de carabinieri.

Een regeringsleider die, zonder dat een (natuur)ramp daartoe noopt, het leger in eigen land inzet, die is óf ten einde raad óf uit op militarisering van de samenleving. Berlusconi kennende is dat eerste niet het geval. Maar als hij het tweede beoogt, hoeft dat niet zomaar te gaan gebeuren.

Er zijn anno 2008 middelen om Berlusconi tot de orde te roepen. Bijvoorbeeld door tegen de uitvoering van de immigratiewet een zaak bij het Europese Hof in Straatsburg aan te spannen. Wellicht dat een aantal Italianen hun regering gaat dagen. Om dit beleid van Berlusconi te toetsen aan het Europees verdrag tot bescherming van de rechten van de mens (EVRM) uit 1950. In een verwijzing naar de plaats van totstandkoming ook bekend als ‘Verdrag van Rome’.