‘This shit stinks’, letterlijk

In de VS dreigt het grootste gemeentelijke faillissement ooit. Oorzaak: de kredietcrisis.

Op een reeks bijeenkomsten proberen politici en bankiers de inwoners kalm te houden.

In het zuiden van Amerika dreigt een forse lokale overheid failliet te gaan door verkeerd uitgepakte leningen voor het onderhoud van het rioolstelsel. Een enkeling ziet daar de humor wel van in. „Het niveau is vrij discutabel”, grijnst ‘commissioner’ Shelia Smoot, een van de vijf hoogste bestuurders van de regio, „maar de beste grap die ik hoorde was simpelweg ‘this shit stinks’”.

Een andere inwoner van Jefferson County riep afgelopen weekend – op een publieke bijeenkomst waar de rol van bankiers ter sprake kwam – dat „het hier naar riool begint te meuren”.

Na een jaar waarin de county de schuld als gevolg van de kredietcrisis zag toenemen tot 3,2 miljard dollar (2,1 miljard euro) en onderhandelingen met de schuldeisers (banken op Wall Street) beperkt resultaat hadden, was het woord nu aan burgers en bedrijven.

De commissioners en een batterij advocaten en bankiers van Citigroup waren tijdens een reeks van bijeenkomsten beschikbaar voor vragen. In de bibliotheek stonden de mensen tegen de muren, in het gerechtshof was een lokale diskjockey – tevergeefs – aangetrokken om het debat beschaafd te houden en uit de afgehuurde grote zaal van een universiteit verwijderde bewakingspersoneel een luidruchtige inwoner die daarop uitriep dat „het hier toch geen communistische staat is”. Een commissioner (de county wordt bestuurd door vijf commissioners) kon alleen onder politiebegeleiding naar het toilet.

Jefferson County in de staat Alabama, ‘Jeffco’ in regionaal taalgebruik, is een verzameling van 49 gemeenten waarvan Birmingham de grootste is. „Jeffco is het schoolvoorbeeld van hoe de kredietcrisis overal in het land slachtoffers maakt”, zegt politica Smoot. Ze vergelijkt de county met miljoenen Amerikaanse huiseigenaren: „Ook wij leenden te veel, maar dat was geen probleem. Zolang de economie er goed voorstond konden we onze schulden aflossen.”

Jeffco is geen op zichzelf staand probleem. Gemeenten in heel de VS hebben riskant gebleken financiële producten gebruikt om de begroting sluitend te krijgen. Frank McPhillips, advocaat namens Citigroup: „Gaat deze county over de kop, dan is dat een klap voor de hele Amerikaanse markt van gemeentelijke financiën.”

De afgelopen dagen hebben drie mondiaal opererende banken impliciet toegegeven dat ze overheden onvoldoende hebben voorgelicht over de risico’s. De Amerikaanse banken Merrill Lynch en Citigroup en de Zwitserse UBS kopen daarom voor 36 miljard dollar aan leningen terug. Maandag stuurde de openbare aanklager namens de staat New York brieven aan Morgan Stanley, JPMorgan en Wachovia dat ze ook over de brug moeten komen. Een schrale troost, want het lost de gemeentelijke problemen niet op.

Lokale overheden gaan in de VS slechts sporadisch failliet, opgeteld hadden deze bankroete overheden 300 miljoen dollar schuld. Het enige noemenswaardige faillissement dat daar nog bij opgeteld moet worden is dat van het Californische Orange County, in 1994. Hier was het tekort 1,5 miljard dollar. Jeffco’s schuld bedraagt bijna het drievoudige.

Op de informatiebijeenkomsten wordt het wantrouwen jegens de financiële sector publiek. Vooral „those money folks”, die geldlui, „daar boven in New York” moeten het ontgelden. Hier staat „Main Street tegenover Wall Street”, zoals een politicus samenvat. Om scheldpartijen te voorkomen – wat niet lukte – konden vragen alleen op papier ingediend worden. Dat klonk zo: „Waarom onderhandelen we met dezelfde banken die deze rotzooi over ons hebben afgeroepen?” „Het zijn leugenaars en dieven.” „Wie vindt met mij dat we Wall Street moeten straffen, dat zij óns moeten betalen?”

Reeds vier keer is uitstel van betaling aangevraagd en banken als JPMorgan Chase, Bank of America en Merrill Lynch hebben dat elke keer verleend – zij beseffen dat ze bij een officieel bankroet nog minder terugkrijgen. Afgevaardigden van de county gingen naar Washington en vroegen aan het ministerie van Financiën en de centrale bank om steun. Maar daar was geen beginnen aan.

Nu resten de regio twee mogelijkheden. Eén: faillissement aanvragen. Gevolg is dat geld lenen duur wordt – „en dat merkt u aan de kwaliteit van uw wegen”. Twee: tot een vergelijk komen met Wall Street. Citigroup onderhandelt namens de county met de banken en stelt voor de schuld gewoon af te laten lossen.

Wie gaat dat betalen? Inwoners en ondernemingen, via hogere rioollasten, belastingverhogingen voor het bedrijfsleven en bezuinigingen op scholen. Citibank-bankier Guy Logan wordt daarop uitgefloten en is duidelijk niet aan de zuidelijke directheid gewend. „Ik geef toe, het is nogal wat. Als iemand een betere suggestie heeft, hoor ik dat graag.”

    • Freek Staps