Het grootste Europese slachtoffer

De Zwitserse bank UBS kondigde gisteren een reeks maatregelen aan om de bank weer gezond te maken.

Klanten lopen intussen massaal weg en het eind is nog niet in zicht.

Used to Be Smart. Met die cynische bijnaam gaat de Zwitserse bankgigant UBS sinds het uitbreken van de kredietcrisis door het leven. De bank, die in totaal al voor meer dan 43 miljard dollar moest afschrijven op risicovolle beleggingen, is het grootste Europese slachtoffer van de kredietcrisis.

Gisteren maakte UBS wederom een kwartaalverlies en nieuwe afschrijvingen bekend alsmede een massaal vertrek van rijke klanten.

De ooit zo degelijke en betrouwbare Zwitsers lijken een feilloos gevoel te hebben gehad voor het aantrekken van problemen. Niet alleen zat UBS diep in de hard getroffen markt voor Amerikaanse hypotheekobligaties, er is meer.

Zo werd eind vorige week bekend dat UBS, net als branchegenoten Citigroup en Merrill Lynch, een schikking heeft getroffen met de Amerikaanse autoriteiten. UBS verkocht een bepaald type obligaties (auction-rate securities, obligaties waarvan de rente periodiek bij veiling werd vastgesteld) en zei tegen investeerders dat die obligaties veilige beleggingen waren. Toen de markt voor die obligaties in april totaal opdroogde, kwamen beleggers in opstand.

Het gevolg is dat UBS nu voor 18,6 miljard dollar aan dergelijke obligaties moet terugkopen van ongeveer 80.000 klanten. Schade, los van een boete van 150 miljoen dollar: 900 miljoen dollar.

Dan hangt er nog een rechtszaak boven de markt wegens het helpen van Amerikaanse klanten van UBS belasting te ontduiken.

Daarbij krijgt UBS al jaren felle kritiek op de manier waarop het bedrijf geleid wordt. In een betrekkelijk ondoorzichtige structuur droegen de drie divisies (vermogensbeheer voor rijke particulieren, zakenbank, en zakelijk vermogensbeheer) allemaal bij aan de resultaten. Hoe, dat was lang niet altijd duidelijk. Het kwam de bank op kritiek van de toezichthouder, maar ook van aandeelhouders te staan. Een van de grootste critici van de structuur was, o ironie, oud-topman van UBS Luqman Arnold en zijn beleggingsmaatschappij Olivant Advisers.

De koers van UBS is in een jaar tijd met 67 procent gedaald, waarmee 45 miljard dollar aan waarde verdampte. En UBS meldde gisterenmorgen tevens dat het in de tweede helft van het jaar „geen enkele verbetering ziet in de ongunstige economische en financiële markttrends, die de resultaten van dit kwartaal hebben geraakt”.

De problemen en de reputatieschade die UBS daardoor leed, bleven ook niet onopgemerkt binnen de bank zelf. Al in juli vorig jaar, ruim voor de hausse aan gesneuvelde bestuurders, stapte bestuursvoorzitter Peter Wuffli zelf op. In april dit jaar volgde president-commissaris Marcel Ospel, de machtigste man bij de bank.

Het hielp niets: het vertrouwen van klanten en beleggers in de bank bleef laag. Gisteren besloot de top van de bank het roer echt om te gooien. De aangekondigde maatregelen om de bank te reorganiseren overschaduwden nieuwe verliezen (358 miljoen frank) en afschrijvingen (5,1 miljard dollar), die nog gemaskeerd werden door een onverwacht hoog belastingvoordeel van 3,83 miljard frank.

UBS zet het mes in het personeelsbestand en schrapt in totaal 5.500 banen. De top wordt niet gespaard: de financieel directeur, de uit de school van Ospel afkomstige Marco Suter, stapt per 1 september aanstaande op en wordt opgevolgd door de Brit John Cryan.

De financiële kennis van het bestuur wordt opgekrikt door vier nieuwe leden te benoemen in de raad van commissarissen. En UBS gaat door met het afbouwen van de riskante beleggingsposities en het aantrekken van nieuw kapitaal om de balanspositie te verbeteren. Suter: „Het is beter dan het was, maar we zijn er nog niet.”

Maar belangrijker dan dat is dat UBS afscheid neemt van de ondoorzichtige bedrijfsstructuur. Elke divisie krijgt meer autonomie dan in de huidige structuur. „Intern onderzoek heeft aangetoond dat ons model van ‘alles onder een dak’ zwakheden kent”, zei president-commissaris Peter Kurer met gevoel voor understatement.

Vertrekkend financieel directeur Marco Suter toonde zich gisteren realistisch. „We hebben de laatste maanden enorme reputatieschade geleden. De plannen van vandaag zullen onze reputatie niet in één keer herstellen.”

Aandeelhouders zijn in elk geval blij met de omslag. De koers steeg vanmorgen met bijna 3 procent. Zij vertrouwen erop dat UBS weer smart wordt.