Berlijn is stil over Kaukasus

Duitsland heeft zeer oude banden met Georgië, maar ook grote handelsbelangen in Rusland. Vrijdag ontmoet kanselier Merkel de Russische president.

Vijf presidenten reisden gisteren naar Tbilisi om de solidariteit van „Europese staten” met Georgië te betuigen. Polen, de Baltische landen en Oekraïne roerden zich. Maar Duitsland, het land dat tweehonderd jaar vriendschap en traditie met Georgië zegt te koesteren, houdt zich ook na vijf dagen oorlog op de vlakte. „De stilte is haast pijnlijk”, meent een diplomaat.

Bondskanselier Angela Merkel, officieel nog met vakantie, heeft vrijdag in de Russische badplaats Sotsji aan de Zwarte Zee een gesprek met president Dimitri Medvedev van Rusland. Ze liet eerder deze week weten dat de territoriale integriteit van Georgië dient te worden gerespecteerd. „Het conflict moet politiek worden opgelost”. Verder ging de bondskanselier niet, terwijl daar volgens Duitse Kaukasuskenners wel aanleiding voor is. De band tussen Duitsland en Georgië is die van twee oude, goede vrienden.

Hoogtepunt in de jarenlange relatie is de inzet van de oud-minister van Buitenlandse Zaken van de Sovjet-Unie, Edoeard Sjevardnadze – de latere president van Georgië – tijdens de onderhandelingen over de Duitse hereniging, rond 1990. Duitsland zal zijn aandeel in die gesprekken niet vergeten, aldus het Duitse ministerie van Buitenlandse zaken in een onlinebeschouwing over de Duits-Georgische betrekkingen.

Sjevardnadze was van 1985 tot 1990 minister van Buitenlandse Zaken. Hij was samen met toenmalig Sovjet-leider Michail Gorbatsjov de belangrijkste gesprekspartner van Helmut Kohl, destijds bondskanselier en initiatiefnemer van de hereniging. In Kohls memoires neemt Sjevardnadze een prominente plaats in. Sjevardnadze was president van Georgië van 1995 tot 2003.

Duitsland was in 1991 het eerste land dat Georgië na de onafhankelijkheid erkende. Het is de grootste Europese economische partner van de Kaukasus-republiek. De handelscijfers verbleken overigens bij die met Rusland, die in de miljarden lopen.

De diepe relatie tussen beide landen gaat veel langer terug dan twee decennia. De Kaukasus en Georgië in het bijzonder hadden tweehonderd jaar geleden al de aandacht van ondernemende Duitsers. Het waren verarmde bewoners van het Duitse koninkrijk Württemberg die hun land verlieten en in de Kaukasus een nieuw bestaan begonnen. „Reden genoeg voor Merkel om vrijdag in het gesprek met Medvedev een ferm standpunt in te nemen”, zegt een ingewijde in de Duits-Georgische verhoudingen.

Het is de vraag of dat zal gebeuren. Duitsland en Rusland hebben onderling grote handelsbelangen. De Russen leveren veel gas aan de Bondsrepubliek terwijl het Duitse bedrijfsleven jaarlijks voor miljarden euro’s aan goederen naar Rusland exporteert. „De situatie is voor de Duits-Russische belangen zeer bedreigend”, aldus een diplomaat.

Voor Merkel is de reis naar Sotsji niet zonder politieke risico’s, zo wordt in Berlijn opgemerkt. „Als ze met lege handen thuiskomt, staat Duitsland te kijk”. De bondskanselier moet met een keur aan belangen rekening houden: de Duitse, de westerse, de oude en goede relatie met Georgië en de nieuwe met Rusland, die als fundament de economische lotsverbondenheid heeft.

Merkel en Medvedev hebben elkaar voor het laatst getroffen op de top van de G-8 in Japan. Daarna is de afspraak gemaakt voor de ontmoeting in Sotsji. In de tussentijd mislukte een bemiddelingspoging van de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Steinmeier om Georgië en Rusland tot elkaar te brengen. Het was de bedoeling dat Medvedev aan Merkel het gebied boven Sotsji zou laten zien waar in 2014 de Olympische Winterspelen worden gehouden. Maar naar verluidt heeft de bondskanselier dat onderdeel van het bezoek geschrapt. Het zou nu helemaal in het teken van het conflict in de Kaukasus staan.