In Koman kan men straks ook internetten

In de stad in Turkije is alles onoprecht, zelfs de lach van de mensen. In het dorp, zeker in het paradijsje Koman, voel je je jong al ben je oud, voel je je veilig en altijd thuis. En de techniek helpt daarbij.

In Koman kan men straks ook internetten. Illustratie Eliane Duvekot Duvekot, Eliane

Akif Petek is niet meer de jongste. Zijn gezicht zit vol met groeven en als hij iets wil lezen moet hij eerst een bril erbij pakken. Maar als Pitek over zijn dorpje Koman begint klinkt hij opeens als een jongen van 20 die voor het eerst verliefd is. „Als je mij een mooi huis ergens anders geeft en een kamer hier, zou ik toch in de kamer hier komen wonen”, zegt hij. „Kijk eens om je heen en proef de zuivere lucht. Ik ben 74, maar het klimaat hier maakt dat ik me jong voel.”

Na de betonnen woestenij van Istanbul is Koman een verademing. In Istanbul is het in augustus niet te harden door de klamme hitte – maar in Koman is de lucht droog en wordt het niet warmer dan zo’n 26 graden. In Istanbul word je gek van het lawaai van het verkeer, hier is het stil op het ruisen van de bergstroom na.

Zo’n paradijsje zou mensen aan moeten trekken, zou men denken. Maar het omgekeerde is het geval. „50 jaar geleden waren er hier zo’n 120 huishodens”, zegt Akif Petek. „Nu zijn er nog maar 27 over.” Petek vertelt graag over vroeger. Er was nog geen elektriciteit en er waren ook nog geen tractors. „Hout halen deed je met de ezels”, zegt hij. „Dat is de mooiste herinnering van mijn jeugd. Daar denk ik zelfs nu nog aan terug.” Maar ook Petek weet dat toen het leven in Koman, zoals in zo veel Turkse dorpjes, hard was. „We waren zo arm”, vertelt hij, „dat we soms niet eens brood hadden om te eten.” En dan waren er nog de strenge winters. In Istanbul doe je de ramen dicht en zet je de kachel aan en je gaat verder met je leven. Koman was, als het sneeuwde, soms wel weken van de buitenwereld afgesloten.

Dat alles maakte dat het aantal huishoudens langzaam maar zeker afnam. „Ik leg de breuk bij de staatsgreep van 1960”, vertelt Petek, toen wegens de slechte economische toestand het leger de macht greep. „Het dorp stroomde leeg.” Naar Samsun, de grote stad die het dichtste bij ligt. Maar er gingen er ook veel naar Istanbul. „Er zijn zelfs mensen van hier in Roemenië terechtgekomen”, zegt hij. Van zijn negen kinderen woont er nog een in Koman en een in het nabijgelegen dorp Alucra – de anderen zijn verhuisd naar Samsun en Istanbul. Met de sluiting van de lagere school lijkt het dorpje ten dode opgeschreven .

Of toch niet? De laatste jaren gaat het beter met Koman. Verderop, in het zogeheten zomerdorp (dat nog koeler is dan Koman zelf) zijn de laatste jaren maar liefst 38 nieuwe huizen gebouwd. Wat verklaart deze wederopstanding? Ongetwijfeld de grote weg die de overheid heeft aangelegd.

„Als die helemaal af is, ben je in anderhalf uur in Samsun”, zegt Hatice Güdül. Zij komt ook uit Koman maar woont in de stad Samsun. De weg is nog niet geasfalteerd maar heeft al een belangrijk gevolg gehad – in de winter is Koman niet meer afgesloten. „We gaan proberen om een bussysteem te organiseren”, zegt Hatice’s broer Sinan (20). „Dan kunnen de kinderen in Alucra op school maar toch hier blijven wonen.”

Het is niet de enige verbetering. De mobiele telefoon doet het weliswaar alleen in de buurt van de moskee. „Maar over een jaar of twee hebben we internet hier”, zegt Sinan. Via de satelliet kunnen de dorpsbewoners ook elk tv-kanaal uit de lucht halen dat ze willen. De technologische ontwikkeling is een van de redenen waarom veel Turkse dorpjes een wederopstanding doormaken. Waarom zou je in Istanbul gaan wonen als je ook in Koman kunt internetten?

Maar er is meer. Eens was Istanbul de stad van het goede leven, maar dat is allang niet meer zo. In Turkse dorpjes als Koman ken je je buren en hoef je nergens bang voor te zijn. „Ik geloof niet dat iemand hier zijn deur op slot doet”, zegt Hatice Güdül. „In Istanbul halen ze je huis direct leeg als je het niet afsluit. Als ze konden, zouden ze de muren ook nog meenemen.”

„Ik mis de oprechtheid van de mensen in het dorp”, zegt Mevlüt Gündogdu, een vijftiger die al jaren in Istanbul woont. „Zelfs de lach van de mensen in Istanbul is onoprecht.”

Gündogdu werkt al jaren in Istanbul en is er voorzitter van de vereniging van migranten uit Koman. Zulke dorpsverenigingen speelden in het verleden een belangrijke rol bij de migratie naar Istanbul: ze vingen nieuwkomers op en hielpen hen aan een baan, een goede dokter en noem maar op. Via de dorpsverenigingen hielden de migranten contact met thuis. „De mensen uit Koman zijn in Istanbul niet veranderd”, zegt Gündogdu. En dat maakt dat, wanneer ze met pensioen gaan, gemakkelijk weer terug kunnen verhuizen naar hun dorp. „Ik houd mijn huis in Istanbul want de winters in Koman zijn hard”, zegt Gündogdu. „Maar ja, ik ga wel in het dorpje wonen, daar kun je van op aan.”

Puur economisch gezien zal het toch moeilijk worden om er een leven op te bouwen. Vroeger hielden de mensen geiten en schapen. „Maar op een gegeven moment waren er niet genoeg herders meer”, zegt Gündogdu, „en de geiten maakten de hele natuur kapot. Tegenwoordig zijn er veel meer koeien maar zelfs die leveren nauwelijks voldoende geld op.”

Als Koman toekomst heeft, dan ligt het in de terugkomst van gepensioneerde migranten (die hun pensioen uit Istanbul krijgen opgestuurd) of inwoners van Samsun die de grote stad zat zijn en even willen uitpuffen in de droge lucht van de bergen.

Als de milde zon en de zuivere lucht niet genoeg zijn, dan is er nog de geschiedenis, soms pijnlijk, soms bloedig. Neem de bus van Giresun naar Alucra en zie hoe opeens een oud fort opdoemt op de bergen. In de woelige periode na de Eerste Wereldoorlog vochten de mensen uit Giresun en omstreken tegen het nabijgelegen Trabzon, dat toen probeerde om een eigen, Grieks-orthodox, rijk op te richten.

Koman is een van de plekken waar, zo wil de overlevering, Armeniërs ten tijde van de troebelen schatten hebben begraven. „Ze komen hier naar toe met metaaldetectoren”, vertelt Sinan Güdül. Twee mensen vonden drie kerkklokken in een dorp in de buurt. Ze kregen er ruzie over alsof het nog oorlog was. „Uiteindelijk hebben de autoriteiten de klokken afgepakt.”

Voor alle afleveringen van deze zomerserie over de economie van het dorp zie nrc.nl/economie.

    • Bernard Bouwman