Rusland: tot hier en niet verder

De grootschalige militaire reactie van Rusland is een boodschap aan het Westen: geen NAVO-lidmaatschap voor Georgië en Saakasjvili moet het veld ruimen.

Russische vredestroepen die de Georgiërs uit Zuid-Ossetië verjagen, huilende vluchtelingen uit de Zuid-Ossetische hoofdstad die van genocide spreken, leden van de Russische jeugdbeweging Nasji die oproepen de Georgische president Saakasjvili voor een oorlogstribunaal te slepen. Verder een Amerikaan die in de Georgische hoofdstad Tbilisi president Bush oproept zijn steun aan Saakasjvili te staken omdat hij een tweede Saddam zou zijn. Maar niets over de Russische luchtbombardementen op Georgisch grondgebied.

Zo werd op de Russische tv vanochtend de oorlog met Georgië verslagen. De voornaamste reden voor die eenzijdige berichtgeving lijkt te zijn dat Rusland een rechtvaardiging zoekt voor zijn grootschalige reactie op de Georgische inval in Zuid-Ossetië. De boodschap is dat Russische ‘blauwhelmen’ en Zuid-Ossetische burgers met een Russisch paspoort zijn gedood en dat hun verwanten moeten worden beschermd.

Maar onderhuids is het ook een signaal aan het Westen: tot hier en niet verder. Met die boodschap lijkt premier Poetin, die president Medvedev dezer dagen volledig naar de achtergrond heeft gedrongen, het Westen duidelijk te willen maken dat het geen inmenging in zijn achtertuin duldt. Wat na de Kosovo-crisis met woorden niet lukte, lijkt nu met wapens wel te slagen. Geen NAVO-lidmaatschap voor Georgië als het aan Moskou ligt. En ook moet de ‘marionet van Amerika’, Michail Saakasjvili, van het Kremlin het veld ruimen, voordat het vrede wil worden.

Naarmate de oorlog op volle kracht naar het Georgische achterland trekt, wordt in Tbilisi met de dag duidelijker wat er eind vorige week werkelijk is gebeurd.En die waarheid valt steeds meer Georgiërs zwaar. Vooral omdat ze beginnen te beseffen dat hun eigen president verantwoordelijk is voor die oorlog. Niet alleen waren Georgische sluipschutters de aanstichters van het geweld, ook blijkt dat Saakasjvili voorafgaand aan de geweldsexplosie van afgelopen donderdagnacht een enorme troepenmacht had opgebouwd aan de grens met Zuid-Ossetië. Behalve in Ossetië kampt Georgië met separatisme in Abchazië. Ook Adzjarië is een potentieel probleem.

Vervolg Georgië: pagina 5

Saakasjvili lijkt zijn hand te hebben overspeeld

Georgië

Vervolg Georgië van pagina 1

„Saakasjvili is een idioot”, zegt chauffeur Archi. „Hij heeft opnieuw gegokt en gedacht dat hij gemakkelijk van de separatisten zou winnen. Maar zie eens wat ervan komt. Het hele land wordt nu door de Russen gebombardeerd.” Hij wijst naar de honderden reservisten die zich op het plein bij het stadhuis verzamelen om met gele stadsbussen naar het front te worden vervoerd. „Die jongens weten niet wat oorlog is. Ze kunnen amper met een geweer omgaan.”

Hoge westerse diplomaten in Tbilisi zijn er inmiddels van overtuigd dat Saakasjvili de aanval van afgelopen donderdagnacht van tevoren heeft gepland. „Hij heeft zijn kans gegrepen nu de belangrijkste regeringsleiders bij de Olympische Spelen zitten”, zegt een van hen. „Het NAVO-lidmaatschap en buitenlandse investeringen kan hij nu wel vergeten. Met deze aanval heeft hij Georgië twintig jaar in de tijd teruggezet.”

Het plaatsvervangend hoofd van de missie van de OVSE (Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa) in Georgië, Ryan Grist, heeft de ontwikkelingen aan de grens met Zuid-Ossetië van nabij gevolgd. De OVSE had waarnemersposten aan de Georgische grens met Tschinvali en in de Zuid-Ossetische hoofdstad zelf. Zijn verhaal vormt een overtuigend verslag van wat er is gebeurd. „Anderhalve week geleden zijn er zware grensgevechten tussen Georgiërs en Zuid-Ossetiërs geweest”, zegt hij in het hoofdkwartier van de OVSE, tegenover de villa van oud-president Sjevardnadze. „Beide partijen wilden de buitenwereld laten zien hoezeer ze hadden geleden.

Toen de Russische media uitvoerig toonden hoe zwaar Zuid-Ossetië was gebombardeerd, voelde Georgië zich achtergesteld en nodigde vervolgens westerse diplomaten en journalisten uit om te komen kijken hoe erg zijn grondgebied was verwoest.”

Vanaf dat moment moesten de partijen wel met elkaar praten, zegt Grist. Georgië had kort hiervoor juist zijn pogingen opgegeven om met de separatisten tot een overeenkomst te komen zolang bij die onderhandelingen ook Rusland, Noord-Ossetië en de OVSE aan tafel zaten. „Nu hadden ze er echter geen bezwaar meer tegen dat ook de Russische ambassadeur in Tbilisi, Popov, aan de besprekingen deelnam. Maar toen Popov een overeenkomst in de maak had met de Georgische minister van Integratie, kwamen de Zuid-Ossetiërs niet opdagen.”

Die bijeenkomst had afgelopen donderdag moeten plaatsvinden. „Drie dagen daarvoor waren de Georgiërs al begonnen met een enorme troepenopbouw aan de grens”, zegt Grist. „Die donderdag werd er weliswaar nog steeds over en weer geschoten met lichte wapens. ’s Avonds kondigde Saakasjvili een staakt-het-vuren af. En die nacht is het misgegaan. Wat wil je, met zoveel militairen en wapens aan de grens heb je in de duisternis maar een vonkje nodig om de boel te laten exploderen.”

Georgië heeft Zuid-Ossetië met buitenproportioneel groot geweld gebombardeerd, volgens Grist. „Al hun zware artillerie en raketten die ze de afgelopen jaren van de Amerikanen en anderen hebben gekocht zijn ingezet. Terwijl die wapens helemaal niet bedoeld zijn voor een oorlog voor een relatief ingewikkeld gebied zoals rond Tschinvali. Juist daardoor zijn er daar veel slachtoffers gevallen.”

Dat Rusland de Zuid-Ossetiërs te hulp schiet, verbaast Grist niet. „Als Russische vredestroepen worden bedreigd, laat Moskou ze niet in de steek”, zegt hij. „Maar vanwege de ligging van Zuid-Ossetië kunnen de Russen alleen snel reageren door vliegtuigen in te zetten om die vredestroepen te beschermen. Dit scenario was altijd al onze grote angst.”

Het zware Georgische bombardement van Tschinvali was volgens Grist een opwarmertje van het kaliber ‘eerst een bommentapijt leggen, dan binnenvallen’. „Daarna trokken de Georgische tanks en infanterie de stad binnen, die zich vervolgens weer moesten terugtrekken. Bij die aanval zijn weer veel slachtoffers gevallen.”

Mocht er een bestand worden gesloten dan moet Georgië volgens veel waarnemers als de grote verliezer worden beschouwd. Grist: „Het is nu al duidelijk dat de militaire operatie van Saakasjvili is mislukt. In plaats van tegenover de Zuid-Ossetische separatisten, staat Georgië straks tegenover Russische troepen en dat is een nachtmerriescenario. Ook kunnen de huidige ontwikkelingen weleens de politieke dood van Saakasjvili betekenen en dat is precies wat Moskou wil. Als je te ver gaat, zoals Saakasjvili, is de kans nu eenmaal groot dat je alles verliest.”

    • Michel Krielaars