Morales moet Bolivia nu verzoenen

Een ‘ja’ voor de president brengt geen oplossing in Bolivia. Evo Morales won gisteren een referendum over zijn leiderschap, maar de bevolking blijft verdeeld.

President Evo Morales van Bolivia bracht gisteren tijdens het referendum dat hij won zijn stem uit in zijn woonplaats Villa 14 de Septiembre in de regio Chapare. Foto Reuters Bolivian President Evo Morales arrives to cast his ballot during a recall vote at his hometown Villa 14 de Septiembre in the Chapare region in Cochabamba August 10, 2008. REUTERS/Jorge Silva (BOLIVIA) REUTERS

LA PAZ, 11 AUG. - Evo Morales, de eerste inheemse president van Bolivia, heeft gisteren op eenvoudige wijze een cruciaal landelijk referendum overleefd. Ruim 60 procent van de Boliviaanse stemmers gaf via de referendumbus zijn steun aan de president. De indiaanse droom is daarmee nog springlevend in Bolivia.

Miljoenen Bolivianen waren gisteren naar de stembus gegaan, om via het referendum te beslissen over het functioneren van de president (sinds januari 2006 aan de macht), de vicepresident en acht gekozen gouverneurs van het land.

In 2005 kreeg Morales ruim 53 procent van de stemmen tijdens de presidentsverkiezingen, gisteren lag dat percentage nog een stuk hoger. Drie van de acht gouverneurs moeten opstappen als gevolg van de resultaten.

’s Avonds liep het plein voor het regeringspaleis in de binnenstad van La Paz vol met feestende Morales-aanhangers. „Wat de Boliviaanse bevolking met haar stem vandaag heeft aangegeven, is steun voor verandering”, riep een enthousiaste Morales vanaf het balkon van het regeringspaleis.

De stemming verliep, op een enkel incident na, rustig, na een week van hevige protesten en rellen. In La Paz was de sfeer gemoedelijk, mede als gevolg van een landelijk verbod op autoverkeer en op de consumptie van alcohol op straat, in restaurants en cafés, om eventuele rellen te voorkomen.

Met de bevestiging van Morales’ positie zijn de tegenstellingen in het land nog lang niet verdwenen. „Aanvankelijk had ik vertrouwen in Evo, maar hij is te radicaal gebleken, lijkt er alleen te zijn voor de indianen”, zo zegt de 25-jarige economiestudent Rodrigo Carrasco, in de wijk Mira Flores in La Paz. In een school waar stembussen van het referendum stonden, zegt Carrasco: „Daarom heb ik tegen hem gestemd.”

De Boliviaanse bevolking bestaat voor 55 procent uit indianen, 30 procent uit mestiezen (een mix van blanken en indianen) en voor 15 procent uit blanken, afstammelingen van de voormalige Spaanse kolonisatoren. Het referendum was een initiatief van de president zelf. Het moet de weg vrij maken voor Morales om de nieuwe grondwet van Bolivia te kunnen invoeren. De voorgenomen constitutie is controversieel. In het grondwetsvoorstel wordt onder meer de macht van de centrale regering versterkt en krijgen inheemse groepen zeggenschap over natuurlijke grondstoffen in gebieden waar zij leven.

Tegenstanders zullen de aangepaste constitutie, ondanks de uitkomst van het referendum, niet zonder slag of stoot accepteren. Het verzet tegen de grondwet is vooral groot in een viertal welvarende regio’s van Bolivia, waar zich gas- en olievoorraden bevinden, en indianen een minderheid vormen. Deze departementen, waaronder Tarija en Santa Cruz, hebben dit jaar via referenda voor meer autonomie gestemd. Zo hopen zij de zeggenschap over de grondstoffen in hun regio’s niet te verliezen.

Door de uitslag van het referendum van gisteren zal de weerstand van de opstandige departementen zeer waarschijnlijk toenemen. Uit de resultaten blijkt dat de gouverneurs van deze regio’s massaal steun hebben gekregen voor hun beleid en dus mogen aanblijven.

„In dat opzicht is Morales niets opgeschoten”, zegt Gustavo Luna, coördinator van onderzoeksinstituut CEDLA in La Paz. En hij voegt daaraan toe: „Ik heb niet gestemd, ik heb weinig vertrouwen in Boliviaanse politici.” De afvallige departementen zullen zich volgens hem eerder gesterkt voelen door de uitslag. „De situatie blijft daardoor heel gespannen. De crisis kan verergeren. We balanceren nog steeds op de rand van de afgrond.”

Het streven naar autonomie was aanvankelijk een onderwerp dat ook gekoppeld was aan de nieuwe grondwet. „Maar Morales is daarop teruggekomen. Dat is niet goed gevallen bij die departementen”, zegt Luna.

Niettemin heeft de oude discussie in Bolivia over meer federale autonomie duidelijk een opportunistische kant. Door de verkiezingswinst in 2005 van Morales hebben de vier departementen, die altijd een sterke lobby hadden, veel invloed verloren in La Paz. Luna zegt: „Hun reactie heeft daarom ook iets feodaals en racistisch: wij willen onze regio zelf besturen, omdat we niet door indianen geregeerd willen worden. Morales zal nu eerst het land moeten verzoenen voordat hij verder kan.”

Sinds zijn aantreden is Bolivia nog nooit zo verdeeld geweest. Bij zijn verkiezing eind 2005 kreeg Morales behalve steun van de inheemse Bolivianen ook stemmen van de vooral blanke middenklasse. Die had genoeg van de corruptie van voorgaande regeringen en koos voor verandering. Maar veel van die stemmers zijn nu teleurgesteld.

Tijdens zijn campagne destijds had Morales het vooral over gelijke rechten voor iedereen, het aanpakken van armoede en strijd tegen corruptie. Morales sprak amper een woord over nationalisering van de energie-industrie of de verdeling van grond. Toen hij aan de macht was, veranderde hij van koers.

Luna: „Het werd vooral een verhaal over inheemse politiek, terwijl de middenklasse zich daardoor buitengesloten voelt. De nationalisering van de gasindustrie kwam ook een beetje uit de lucht vallen. En er is geen industriebeleid dat de economie stimuleert.”