Het gevecht om Zuid-Ossetië

De Georgische president Saakasjvili wilde het afvallige Zuid-Ossetië met een militair offensief tot de orde roepen.

Vijf dagen later is Georgië alleen maar verder van huis.

Beelden uit een schuilkelder nabij Tschinvali, Zuid-Ossetië. Foto's Reuters Wounded South Ossetians stay in a hospital shelter in the South Ossetian capital of Tshinvali, August 10, 2008. Russian troops took most of the capital of the separatist Georgian region of South Ossetia on Sunday after a three-day battle but the United States condemned Moscow's "dangerous and disproportionate" action. Russia poured troops and tanks across its southern border into tiny Georgia and bombed Georgian targets after Tbilisi attempted on Thursday evening to retake South Ossetia, a small pro-Russian province which broke away from Georgia in the 1990s. REUTERS/Denis Sinyakov (GEORGIA) Reuters

In de kruitdampen van de Georgische oorlog met Zuid-Ossetië en Rusland dwarrelen de geruchten over Tbilisi van de bomen. Voor veel Georgiërs, die in parken en plantsoenen met elkaar over de oorlog discussiëren, zijn het nog altijd de Russen die achter de recente geweldsuitbarsting zitten. Ze worden in die overtuiging gesterkt door de Russische luchtbombardementen van de afgelopen dagen.

Maar naarmate het oorlogsterrein zich naar het Georgische achterland verplaatst, wordt ook steeds duidelijker wat er eind vorige week werkelijk is gebeurd aan de grens met Zuid-Ossetië. En die waarheid valt steeds meer Georgiërs zwaar. Vooral omdat met name president Saakasjvili (40) schuld lijkt te hebben aan de geweldsuitbarsting. Niet alleen waren Georgische sluipschutters vorige week de aanstichters van het Zuid-Ossetische geweld, ook blijkt inmiddels dat Saakasjvili voorafgaand aan de geweldsexplosie van afgelopen donderdagnacht een enorme troepenmacht had opgebouwd aan de grens met Zuid-Ossetië.

„Saakasjvili is een idioot”, zegt taxichauffeur Archi. „Hij heeft opnieuw gegokt en gedacht dat hij gemakkelijk van de Zuid-Ossetische separatisten zou winnen. Maar zie eens wat ervan komt. Het hele land wordt nu door de Russen gebombardeerd.”

Hij wijst naar de honderden jonge reservisten die zich op het plein bij het nieuwe stadhuis verzamelen om met gevorderde gele stadsbussen naar het front te worden vervoerd. „Die jongens weten niet wat oorlog is. Ze kunnen amper met een geweer omgaan.”

Hoge westerse diplomaten in Tbilisi zijn er inmiddels van overtuigd dat Saakasjvili de aanval van afgelopen donderdagnacht van tevoren heeft gepland. „Hij heeft zijn kans gegrepen nu de belangrijkste regeringsleiders bij de Olympische Spelen zitten”, zegt een van hen. „Het NAVO-lidmaatschap en buitenlandse investeringen kan hij nu wel vergeten. Met deze aanval heeft hij Georgië twintig jaar in de tijd teruggezet. Hoe heeft hij zo dom kunnen doen.”

Het plaatsvervangend hoofd van de missie van de OVSE (Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa) in Georgië, Ryan Grist, heeft de ontwikkelingen aan de grens met Zuid-Ossetië van nabij gevolgd. De OVSE had waarnemersposten zowel aan de Georgische grens met Tschinvali als in de Zuid-Ossetische hoofdstad zelf. Zijn verhaal vormt een overtuigend verslag van wat er is gebeurd. „Anderhalve week geleden zijn er zware grensgevechten tussen Georgiërs en Zuid-Ossetiërs geweest”, zegt hij in het hoofdkwartier van de OVSE, tegenover de villa van oud-president Sjevardnadze. „Beide partijen wilden de buitenwereld laten zien hoezeer ze hadden geleden. Toen de Russische media uitvoerig toonden hoe zwaar Zuid-Ossetië was gebombardeerd, voelde Georgië zich achtergesteld en nodigde vervolgens westerse diplomaten en journalisten uit om te komen kijken hoe erg zijn grondgebied was verwoest.”

Vanaf dat moment moesten de partijen wel met elkaar praten, zegt Grist. Georgië had kort hiervoor juist zijn pogingen opgegeven om met de separatisten tot een overeenkomst te komen zolang bij die onderhandelingen ook Rusland, Noord-Ossetië en de OVSE aan tafel zaten. „Nu hadden ze er echter geen bezwaar meer tegen dat ook de Russische ambassadeur in Tbilisi, Popov, aan de besprekingen deelnam. Maar toen Popov een overeenkomst in de maak had met de Georgische minister van Integratie, kwamen de Zuid-Ossetiërs niet opdagen.”

Die bijeenkomst had afgelopen donderdag moeten plaatsvinden. „Drie dagen daarvoor waren de Georgiërs al begonnen met een enorme troepenopbouw aan de grens”, zegt Grist. „Die donderdag werd er weliswaar nog steeds over en weer geschoten, maar het was met lichte wapens. ’s Avonds kondigde Saakasjvili een staakt-het-vuren af. En die nacht is het misgegaan. Wat wil je, met zoveel militairen en wapens aan de grens heb je in de duisternis maar een vonkje nodig om de boel te laten exploderen.”

Georgië heeft Zuid-Ossetië met buitenproportioneel groot geweld gebombardeerd, volgens Grist. „Al hun zware artillerie en raketten die ze de afgelopen jaren van de Amerikanen en anderen hebben gekocht zijn ingezet”, zegt hij. „Terwijl die wapens helemaal niet bedoeld zijn voor een oorlog voor een relatief ingewikkelde geografische situatie als rond Tschinvali. Juist daardoor zijn er heel veel slachtoffers aan Zuid-Ossetische zijde gevallen. Onze lokale staf in Tschinvali hebben we op een gegeven moment teruggeroepen, zo gevaarlijk was de situatie.”

Dat Rusland de Zuid-Ossetiërs te hulp schiet, verbaast veel diplomaten en Grist niet. „Als Russische vredestroepen worden bedreigd, laat Moskou ze niet in de steek”, zegt hij. „Maar vanwege de ligging van Zuid-Ossetië kunnen de Russen alleen snel reageren door vliegtuigen in te zetten om die vredestroepen te beschermen. Dit scenario was altijd al onze grote angst.”

Het zware Georgische bombardement van Tschinvali was volgens Grist een opwarmertje van het kaliber ‘eerst een bommentapijt leggen, dan binnenvallen’. „Daarna trokken de Georgische tanks en infanterie Tschinvali binnen, die zich vervolgens weer moesten terugtrekken. Bij die aanval zijn opnieuw veel doden en gewonden gevallen volgens onze informatie.”

Grist meent dat de tegenslag van de Georgiërs deels te wijten valt aan hun onervarenheid. „Ze zijn veel beter uitgerust en getraind dan twee jaar geleden. Ook hebben velen ervaring als vredeshandhaver in Kosovo en Irak. Maar voor een militaire operatie als die in Zuid-Ossetië zijn toch andere vaardigheden vereist, want het is daar ingewikkeld terrein.”

Mocht er een bestand worden gesloten dan moet Georgië volgens veel waarnemers als de grote verliezer worden beschouwd. Grist: „Het is nu al duidelijk dat de militaire operatie van Saakasjvili in Zuid-Ossetië is mislukt. In plaats van tegenover de Zuid-Ossetische separatisten, staat Georgië straks aan die grens tegenover Russische troepen en dat is een nachtmerriescenario.

„Het is nu onze belangrijkste taak om de Russische en Georgische troepen uit elkaar te houden, want een openlijke confrontatie kan fataal zijn. Ook kunnen de huidige ontwikkelingen weleens de politieke dood van Saakasjvili betekenen en dat is precies wat Moskou wil. Als je te ver gaat, zoals Saakasjvili heeft gedaan, is de kans nu eenmaal groot dat je alles verliest.”

    • Michel Krielaars