Ons stelsel planeten is toch tamelijk uniek

Jupiter (hier met zijn maan Io) heeft een grote invloed gehad op de uiteindelijke ‘vorm’ van ons planetenstelsel. foto NASA/JHUAPL/SWRI

Ons planetenstelsel is helemaal niet zo’n doorsnee stelsel als tot nu toe werd verondersteld. Wanneer de omstandigheden tijdens het ontstaan ook maar een beetje anders waren geweest, zou dit stelsel – met zijn vrij regelmatige verdeling van kleinere en grotere planeten – er heel anders hebben uitgezien dan nu (Science, 8 aug). Dat leiden Canadese onderzoekers af uit computersimulaties die het proces van planeetvorming voor het eerst vanaf het prille begin hebben doorgerekend. De kans op het vinden van een duplicaat van ons planetenstelsel lijkt heel klein.

Planeten ontstaan door samenklontering van materiaal in een schijf van gas en stof rond een ster-in-wording. Dat is een zeer complex proces, waarbij de aldus gevormde protoplaneten niet alleen elkaars beweging beïnvloeden, maar ook die van het gas en stof. Omgekeerd heeft ook de protoplanetaire schijf een belangrijke invloed op de objecten die er in ontstaan. Hij remt ze af, waardoor ze naar de ster toe bewegen en er zelfs in kunnen verdwijnen.

Uit de computersimulaties van Edward Thommes en zijn collega’s blijkt dat de uitkomst van al deze processen vooral wordt bepaald door de levensduur van de protoplanetaire schijf en de tijd die nodig is voor de vorming van de eerste reuzenplaneten (zoals Jupiter). Dunt de schijf te snel uit, dan blijft er te weinig gas over voor de vorming van deze planeten. Kunnen die wel ontstaan, dan beïnvloeden zij op hun beurt het ontstaan of de baanbeweging van andere planeten.

Planetenstelsels als het onze ontstaan in situaties waarin de ‘uitdunning’ van de protoplanetaire schijf even lang duurt als de vorming van de eerste reuzenplaneet. Zo’n situatie komt volgens de computerberekeningen slechts zelden voor. In de reusachtige diversiteit van mogelijke planetenstelsels is het onze dus eerder uitzondering dan regel. Dat wordt overigens bevestigd door de planetenstelsels die bij andere sterren zijn gevonden: daarvan is er nog niet één ontdekt die op het onze lijkt. George Beekman

    • George Beekman