Begroting 2009 is taaie klus voor ministers

Voor het kabinet is de vakantie volgende week afgelopen. De ministers beginnen aan besprekingen over de begroting. Door de economische tegenwind zal dat niet makkelijk zijn.

De hoge energie- en voedselprijzen maken niet alleen burgers en politici onrustig. Ook Nout Wellink, president van De Nederlandsche Bank, vindt de stijgende inflatie zorgelijk. Met zijn oproep aan het kabinet om van de voorgenomen btw-verhoging af te zien, zet hij het begrotingsoverleg dat volgende week begint flink onder druk.

Mocht er nog iemand in het kabinet willen vasthouden aan de voorgenomen stijging van de btw per 1 januari van 19 naar 20 procent, dan zal hij van goeden huize moeten komen. Een hogere btw leidt tot extra prijsstijgingen in de winkels, terwijl de inflatie in juli juist naar 3,2 procent is gestegen. Huishoudens zijn 150 euro extra kwijt, becijferde de Postbank.

Daar zit niemand op te wachten nu de energierekening omhoog gaat, de huren meer dan gemiddeld stijgen en het consumentenvertrouwen al een flinke deuk opliep. Een btw-verhoging is olie op het vuur nu de economische groei in Nederland en in de eurolanden dit jaar vertraagt. Het risico van nóg hogere inflatie en een economische recessie is dan immers levensgroot.

Ook het kabinet wil een recessie voorkomen. Maar de geplande btw-verhoging zal niet zonder slag of stoot van tafel verdwijnen. De hogere btw brengt bijna 2 miljard euro op en met dat geld wil de coalitie, zo sprak men eerder af, het werknemersdeel van de WW-premie (werkloosheidswet) tot nul verlagen. Arbeid moet goedkoper worden om meer mensen aan het werk te krijgen, vindt het kabinet. Alleen zo kan een hogere arbeidsparticipatie tot stand komen.

In dat gezamenlijk streven komen steeds meer barstjes. Minister Bos (Financiën), die er als PvdA-leider op is gespitst de minima te ontzien, zou er inmiddels voor voelen de btw-verhoging een jaar uit te stellen. Tweede Kamerlid Paul Tang, financieel-economisch specialist van de PvdA, pleitte vorige maand tijdens het Tweede Kamerdebat over de Voorjaarsnota al voor een jaar uitstel van zowel de btw-verhoging als de verlaging van de WW-premie. Het gevaar van inflatoire impulsen is volgens Tang te groot, met als gevolg dat prijzen en lonen over elkaar heen buitelen en de gevreesde loon-prijsspiraal ontstaat.

„Beide maatregelen moeten een jaar worden uitgesteld”, zegt Tang. Maar het CDA houdt vast aan de oorspronkelijke kabinetsafspraak: én de btw verhogen én de WW-premie verlagen.

Minister Van der Hoeven (Economische Zaken, CDA) liet al vóór de zomer weten vooral groot belang te hechten aan verlaging van de WW-premie, in de hoop meer mensen aan de slag te krijgen. Als financiering acht ze verhoging van de btw het beste middel.

Ook in de Tweede Kamer verzetten christen-democraten zich fel tegen uitstel van de WW-premieverlaging. „Zeker in deze tijd waarin de economische groei afneemt en de inflatie oploopt, is het extra belangrijk werknemers tegemoet te komen en de kosten van arbeid te verlagen”, reageert Kamerlid Frans de Nerée tot Babberich van het CDA. „Verlaging van de WW-premie is ook cruciaal om de lasten te verlichten, anders komen werknemers met extra looneisen en krijgen we een loon-prijsspiraal. De maatregel hoeft niet gekoppeld te worden aan een btw-verhoging. Maar er moet wel financiële dekking voor zijn.”

Ook Kamerlid Kees Vendrik van GroenLinks pleit voor deugdelijke financiering. Hij oppert verdere belastingmaatregelen voor een beter milieu. Het kabinet is evenwel niet van plan na de geplande belastingverhogingen de lasten in deze regeerperiode verder te verzwaren. Dat heeft zowel minister Bos als premier Balkenende vorige maand uitdrukkelijk laten weten.

Kan het kabinet de verleiding weerstaan af te blijven van de rijkelijk vloeiende gasbaten? Het Centraal Planbureau (CPB) schat de totale gasinkomsten die de staat incasseert in het Centraal Economisch Plan voor 2009 op 13 miljard euro – 2,2 procent van het bruto binnenlands product. Dat is meer dan een verdubbeling ten opzichte van begin deze eeuw. Een minister van Financiën die een flink overschot op de begroting krijgt door de hoge olieprijzen, „kan best wat meer compassie hebben met de portemonnee van de burger”, vindt SP-Kamerlid Ewout Irrgang.

„Daar voel ik weinig voor”, zegt PvdA’er Paul Tang beslist. De gasbaten vloeien deels naar de begroting om het huishoudboekje van de Nederlandse staat op peil te houden. Tang: „We moeten niet het geld van onze kinderen en kleinkinderen opstoken om toevallige uitgaven in de begroting mee te dekken”.