Waar blijft dat feeërieke ruimtehotel?

Begin deze week ging er weer een commerciële ruimteraket verloren.

Het lukt private bedrijven maar niet om raketten in een baan om de aarde te brengen.

„Ik geef ons drie pogingen om te slagen.” Het is alsof deze uitspraak uit 2005 Elon Musk achtervolgt. Afgelopen weekeinde mislukte de derde poging van zijn bedrijf SpaceX om de Falcon 1-raket in een baan om de aarde te brengen. Om 4.34 uur zondagochtend Nederlandse tijd steeg de tweetrapsraket op van de Amerikaanse militaire basis Kwajalein in de Stille Oceaan. Dik twee minuten later kwam het bericht dat de eerste trap zich niet goed had losgemaakt van de tweede. De raket was verloren, inclusief de lading: een militaire satelliet van Maleisië en enkele kleinere satellieten.

Volgens een verklaring van SpaceX is de motor van de eerste trap na afstoting onverwachts lang blijven branden. Daardoor werd de tweede trap geramd.

De Falcon 1 had, als eerste geheel privaat ontwikkelde raket, een baan om de aarde moeten bereiken. Musk, een 37-jarige internet-multimiljonair die zijn fortuin maakte met het online betaalbedrijf PayPal, richtte SpaceX op om de heerschappij te doorbreken van de gevestigde lanceerbedrijven. Die gebruiken meestal raketten van grote ruimtevaartagentschappen. De prijzen zijn navenant.

Met een strakke bedrijfsmatige aanpak, en productie en ontwikkeling in eigen hand, wil SpaceX een factor vier lager uitkomen en toch winst maken. De lancering van 420 kilo satelliet per Falcon 1 kost een luttele 7,9 miljoen dollar, en de orderportefeuille van de Falcon 1 zit dan ook al tot 2011 vol. Maar dan moeten de lanceringen wel lukken.

Met zijn zelfstandige aanpak en hippe internetachtergrond is SpaceX een vlaggenschip van Alt.Space: de commerciële ruimtevaart, tevens een beetje een beweging van gefrustreerde ruimtevaartenthousiasten. Veertig jaar na de maanlanding trekken we nog altijd baantjes om de aarde, en zelfs dat is alleen weggelegd voor een handjevol geselecteerde astronauten. Waar zijn de ruimtehotels, de maanvakanties, de marsreizen? De oplossing moet, op zijn Amerikaans, komen van de vrije markt.

De grootste indruk maakte tot nog toe het bedrijf Scaled Composites van Burt Rutan, dat in 2004 naar de rand van de ruimte (officieel 100 kilometer) vloog met het futuristische raketvliegtuig SpaceShipOne, gelanceerd vanonder het moederschip WhiteKnight. Met twee ruimtevluchten won Scaled Composites de daarvoor uitgeloofde X-Prize van 10 miljoen dollar. Richard Branson, eigenaar van het Virgin-conglomeraat, kondigde daarna aan dat hij vijf stuks wilde bestellen van de opvolger van SpaceShipOne, voor ruimtetoerisme.

Bij Virgin Galactic hebben zich inmiddels zo’n 270 aspirant-ruimtetoeristen gemeld voor een paar minuten ruimte-ervaring à 200 duizend dollar. Er is ook een vertegenwoordiger voor de Benelux, pr-expert Ronald Heister in Amsterdam. „Meer dan vier van die mensen komen uit de Benelux”, is alles wat hij over zijn klanten kwijt wil.

Ook Blue Origin van Amazon-baas Jeff Bezos werkt aan een eigen ruimtevaartuig, net als Armadillo Aerospace, opgericht door John Carmack, de programmeur van de schietspellen Doom en Quake. Er is Bigelow Aerospace van vastgoedmiljardair Robert Bigelow, dat zijn eigen opblaasbare module in een baan om de aarde heeft, bedoeld als aanloop naar een ruimtehotel. En er is XCOR, dat werkt aan het raketvliegtuig Lynx, dat moet gaan concurreren met SpaceShipTwo.

Anderen plannen of bouwen al aan de Spaceports, de luchthavens voor ruimtetoerisme, in Californië, New Mexico, maar ook in Singapore, het Noord-Zweedse Kiruna (met kans op noorderlicht) en ook het Nederlandse Curaçao. „We werken aan plannen voor een Spaceport op Hato Airport”, zegt Joost Wouters van het beginnende Nederlandse bedrijfje Spaceport Partners. „We zijn serieus in gesprek met plaatselijke partijen en potentiële investeerders.”

Inmiddels gelooft zelfs de NASA in de vrije markt. Nadat de Space Shuttle in 2010 zijn laatste vlucht maakt, duurt het nog tot minstens 2015 voordat de opvolgers, de Ares-raket en de Orion-capsule, beschikbaar zijn. In de tussentijd, the gap in ruimtevaartkringen, is er alleen het Russische Sojoez-ruimteschip voor personenvervoer van en naar het Internationaal Ruimtestation, en alleen Russisch, Europees en Japans vrachtvervoer. Om toch zicht te hebben op vervoer van eigen bodem betaalt NASA commerciële bedrijven als Orbital Sciences en SpaceX, dat ook werkt aan een zwaardere Falcon 9-raket en de bemande Dragon-capsule.

Of de vervangers op tijd komen, is de vraag. En Scaled Composites/Virgin Galactic heeft zijn eigen problemen. Vorig jaar ontplofte er op een Scaled Composites-terrein een brandstoftank, waarbij drie ingenieurs omkwamen. Vorige week maandag, bij het tonen van het draagvliegtuig WhiteKnightTwo aan pers en publiek, meldde Virgin-topman Richard Branson dat het onderzoek naar dat ongeluk net afgerond was. Al die tijd zijn er geen veranderingen aan het ontwerp van de SpaceShipTwo aangebracht. De aanvankelijk genoemde datum in 2007 was achteraf tamelijk optimistisch.

Ruimtevaart blijkt moeilijk, ook voor zakenjongens. ‘Alt.space is dood’, schreef een teleurgestelde fan afgelopen zondag op een forum voor lanceerfanaten, maar dat lijkt overdreven. „Niemand dacht dat het snel zou gaan”, zegt Wouters van Carribean Spaceport, „tegenvallers horen erbij”.

De technische problemen van zowel SpaceX en Scaled Composites zijn historisch niet opzienbarend of onoverkomelijk. Maar over succes binnen drie keer hoor je ook niemand meer. Musk waagt mogelijk al over twee maanden een nieuwe poging.

    • Bruno van Wayenburg