Oude, geile Rus zoekt jonge datsja-meisjes

Vladimir Makanin: Schrik. Uit het Russisch vertaald door Gerard Cruys. De Arbeiderspers, 448 blz. € 19,95

Met de toenemende vergrijzing van de Europese bevolking kon niet uitblijven dat het seksleven van bejaarden in de literatuur aan bod komt. De Russische schrijver Vladimir Makanin, ook de zeventig gepasseerd, doet dat met veel verve in zijn laatste boek, Schrik. De hoofdpersoon, Petrovitsj, heeft een onbedwingbare drang naar slapende jonge vrouwen te kijken. In het zomerhuizendorp waar hij woont heeft hij daar volop gelegenheid toe. Soms blijft het niet bij kijken want Petrovitsj is voor zijn leeftijd nog behoorlijk potent.

Ruim tien jaar geleden verraste Makanin de wereld met Underground of Een held van onze tijd, een omvangrijke roman waarin de ineenstorting van de Sovjet-Unie en alles waar dat land en de bijbehorende maatschappelijke orde voor stonden, op indringende wijze werd verbeeld.

Schrik is in veel opzichten een voortzetting van Underground. Het vakantiehuizendorp waarin het boek zich grotendeels afspeelt is evenzeer een metafoor van de Russische maatschappij van de jaren negentig als de afzichtelijke woonkazerne uit Underground dat was voor die in de jaren van de perestrojka. Het grote graaien van die tijd wordt mooi gesymboliseerd in de golf van inbraken in het dorp. Alles wat los en vast zit verdwijnt uit de huizen. Men verdenkt de bewoners van een naburig dorp maar het blijken uiteindelijk natuurlijk de eigen mensen te zijn.

Petrovitsj’ queeste door het datsjadorp brengt hem langs vele vrouwen, ieder met hun eigen verhaal, vriend of echtgenoot. Hij komt er niet altijd zonder kleerscheuren vanaf, maar is niet kapot te krijgen. Zelfs niet door de drugsverslaafde Dasja, dochter van een van de nieuwe rijken. Zij neemt Petrovitsj als dekmantel mee naar het Witte Huis in Moskou, op het moment dat dat belegerd wordt, omdat haar dealer daar toevallig ook is. De hoofdstukken met de onberekenbare, aan afkickverschijnselen lijdende Dasja, en Petrovitsj’ verblijf in het Witte Huis terwijl dat wordt beschoten door tanks tijdens de opstand tegen Jeltsin in 1993 vormen het hoogtepunt in het boek. Hier slaagt Makanin erin spanning en gevoel van absurditeit te creëren dat elders in het boek soms ontbreekt.

Makanin weet als geen ander zo’n cynische, volstrekt amorele oude man als Petrovitsj met al zijn hebbelijkheden neer te zetten, en ook de manier waarop zijn medemensen op hem reageren is raak getekend, maar toch krijg je de indruk dat hij soms op de automatische piloot schrijft. Vooral het begin lijdt onder een automatisme dat de lezer na tachtig bladzijden vertwijfeld doet afvragen waar dit verhaal heen moet. Een geile oude baas en allerlei vrouwen dat is natuurlijk leuk en pikant, maar als het daar bij blijft is het toch wat weinig. Gelukkig wordt de volhoudende lezer beloond met de scènes in het Witte Huis en de afwikkeling daarvan.

Arthur Langeveld