Oorlog in Kaukasus

Binnen één week is een al twintig jaar oud conflict over het legitieme gezag in de Georgische provincie Zuid-Ossetië compleet uit de hand gelopen. Een kleine oorlog is in de maak, inclusief patriottische grootspraak, wederzijdse beschuldigingen én vergaande internationale implicaties.

De escalatie heeft haar wortels in de dekolonisatie van Sovjet-Rusland. In de negentiende eeuw waren Georgië, Abchazië en Ossetië successievelijk door het tsaristische Russische Rijk geannexeerd. Toen na de Oktoberrevolutie van 1917 en de burgeroorlog de bolsjewieken in 1922 de Sovjet-Unie formeerden, werden de negentiende eeuwse grenzen in de loop der jaren herschikt, zonder dat Moskou daarmee overigens aan macht inboette. Zuid-Ossetië is daarvan een erfenis. Het is dus geen toeval dat in deze regio problemen ontstonden toen de Sovjet-Unie in 1991 werd ontmanteld. Moskou stond aan de kant van de separatisten.

Bijna twintig jaar lang heeft Georgië de feitelijke afscheiding van deze provincies op haar beloop gelaten. Daarvoor waren redenen. Door de burgeroorlog van 1991-92 was Georgië simpelweg niet bij machte iets te doen. Bovendien was president Sjevardnadze, die in 1992 als reddende engel een einde aan die broedertwist maakte, veel gelegen aan goede betrekkingen met Rusland. Maar na de overwinning van president Saakasjvili in de ‘rozenrevolutie’ van 2003 namen de spanningen toe. Niet alleen uit patriottisme, ook omdat Georgië lid wil worden van de NAVO, een stap die pas mogelijk is als de ‘bevroren conflicten’ zijn opgelost.

Het is de vraag of Saakasjvili politiek en militair verstandig opereert. Maar volkenrechtelijk heeft hij gelijk. Na de val van de muur en de ontmanteling van de Sovjet-Unie is immers een- en andermaal vastgesteld dat de bestaande grenzen van de lidstaten van de Organisatie van Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) zouden worden geëerbiedigd. Formeel hebben de separatistische regio’s dus geen enkele internationale status. Maar zo’n redenering getuigt thans niet van realisme.

Omgekeerd zou het Westen juist realistisch moeten opereren. VS en Groot-Brittannië hebben vannacht in de Veiligheidsraad een conceptresolutie van Rusland geblokkeerd omdat daarin beide partijen werden opgeroepen „af te zien van geweld”. De motivatie daarbij was dat Georgië niet een van de twee partijen is maar het legitieme gezag.

Deze redenering klopt. Maar na de erkenning eerder dit jaar van Kosovo, ook al werd die stap omkleed met gelegenheidsargumenten over het unieke karakter van deze eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring die daarmee dus geen precedent zou scheppen, snijdt ze minder hout.

Tegen deze achtergrond raakt Westen nu betrokken in het wespennest dat Kaukasus heet. Het zal daarbij niet alleen formele argumenten hanteren. Want de kleine oorlog in Georgië mag niet nog verder uit de hand lopen. Een militaire herovering van Zuid-Ossetië zal de internationale verhoudingen op lange termijn grondig verzieken.