Nederlandse inflatie zal nog veel verder oplopen

Nieuwsanalyse

De stijgende inflatie houdt vooral verband met de zeer matige inflatie in 2007. Maar dat betekent niet dat er geen probleem is.

Komt een inflatie van 3,2 procent over de maand juli als een schok? Doe dan de veiligheidsgordel maar om: de komende tijd zal de geldontwaarding nog meer toenemen.

Gisteren rapporteerde het Centraal Bureau voor de Statistiek dat de inflatie over juli, met 3,2 procent, de hoogste was sinds eind 2002. Dat is nog steeds laag, vergeleken met het gemiddelde van de landen van de eurozone, waar de inflatie volgens het Europese statistische bureau Eurostat in juli 4,1 procent bedroeg. Maar Nederland haalt het eurogemiddelde de komende maanden vermoedelijk snel in. Over juni bedroeg de inflatie in Nederland nog 2,6 procent tegen een gemiddelde voor de eurozone van toen al 4 procent.

De vraag waarom de inflatie verder stijgt wordt doorgaans beantwoord met een verwijzing naar de sterk gestegen prijzen van grondstoffen, en dan met name energie. Als zo’n prijsstijging lang duurt, sijpelt zij door in de prijzen van allerlei andere goederen en diensten, van transport tot bijvoorbeeld plastics. Maar dat is niet het hele antwoord. Nederland kende in 2007 een opvallend lage inflatie van slechts 1,6 procent gemiddeld over dat hele jaar. Het gevolg daarvan is een statistische vertekening in het jaar daarop: 2008.

De inflatie wordt afgeleid van een prijsindex. De waarde van die index wordt vergeleken met de waarde van twaalf maanden geleden. De percentuele verandering die over die tijd heeft plaatsgevonden wordt als ‘inflatie’ gemeld. Het geval wil dat het verloop van de prijsindex in 2007 zeer gematigd was, en per saldo in de loop van dat jaar zelfs daalde. Als de index van 2008 nu wordt vergeleken met die afkalvende index van 2007, dan loopt de jaar-op-jaarvergelijking als vanzelf op. Dat is te zien aan de inflatieschok die gisteren over juli werd gemeld. De index was 3,2 procent hoger dan in juli 2007: de inflatie. Maar van juni op juli stegen de prijzen eigenlijk nauwelijks, met slechts 0,1 procent. En een maand eerder, van mei op juni, waren ze zelfs nog wat gedaald.

Dat belooft dus wat als de prijsindex in de rest van dit jaar daadwerkelijk zou oplopen. Dan valt de vergelijking met 2007, die toch al vanzelf zou oplopen, extra hoog uit. Een inflatie van 4 procent in de loop van dit jaar is zo zeker niet ondenkbaar. Daarmee haalt Nederland het Europese gemiddelde waarschijnlijk snel in.

Wat er vervolgens gebeurt is gissen, en dat is vooral van belang voor beleidsmakers, die verder vooruit moeten kijken. De Europese Centrale Bank (ECB) maakte gisteren, na haar vergadering in Frankfurt, een opmerkelijke ommezwaai. President Trichet van de ECB, die in de loop van dit jaar steeds harder waarschuwde voor een oplopende inflatie, legde gisteren plots de nadruk op de snel verslechterende economische groei.

De ECB verhoogde vorige maand de rente nog van 4 procent naar 4,25 procent om de inflatie in te dammen. Kennelijk is er wat meer vertrouwen dat de prijsstijging op de grondstoffenmarkten stabiliseert, en in de loop van 2009 een minder stuwend effect op de inflatie heeft. Economen op de financiële markten verwachten nu dat de ECB geen verdere renteverhogingen meer doorvoert, of zelfs een verlaging overweegt.

Dat laatste lijkt wat overmoedig: de ECB is van oudsher beducht voor zogenoemde ‘tweede ronde-effecten’. Daarbij eisen werknemers meer loon om hun koopkracht te behouden, wordt het hogere loon door de werkgevers doorberekend in de prijzen en ontstaat een spiraal.

In Europa is dat een reëel gevaar, omdat in sommige landen zoals België en Spanje, nog een traditie bestaat waarbij de loonstijging automatisch aan de inflatie wordt aangepast. Daarnaast let de ECB erg goed op de inflatieverwachtingen bij het publiek. En juist die verwachtingen, die ten grondslag kunnen liggen aan looneisen, zijn zoals uit bijstaande grafiek blijkt, sterk opgelopen.

In Nederland raakt, omdat inflatie lange tijd geen probleem was, het debat net op stoom. Het Centraal Planbureau verwacht volgens de laatst bekende prognoses voor dit jaar een gemiddelde inflatie van 2,75 procent. Dat kan impliceren dat tegen het einde van het jaar de inflatie tot boven de 4 procent piekt.

Vandaar dat het debat zich vooral concentreert op de door het kabinet geplande btw-verhoging van 19 procent naar 20 procent. Berekend is dat dit de inflatie dan met een extra 0,5 procentpunt opjaagt. En of die timing de meest gelukkige is, mag onder de huidige omstandigheden worden betwijfeld. Hoe langer de inflatie hoog blijft, hoe lastiger het wordt om extra looneisen in toom te houden. En looneisen, dat is waar ze in Frankfurt nog steeds bang voor zijn.