‘Mag je niet een heel klein beetje liegen?’

In het bostheater van Diever werden tot nu toe alleen nog lichtvoetige komedies opgevoerd. Maar vanaf vanavond vloeit er bloed in het bos, bij de uitvoering van Macbeth.

Dick van Veen (Macbeth), regisseur Jack Nieborg en Josien Kragt (Lady Macbeth) in het Openluchttheater van Diever Foto Sake Elzinga Nederland - Diever - ( Drenthe ) - 04-08-2008 Shakespeare openluchtTheater Diever. V.l.n.r. Dick van Veen als Macbeth, regiseur Jack Nieborg en Josien Kragt als Lady Macbeth. Foto: Sake Elzinga Elzinga, Sake

„Het is een heerlijk stuk”, zegt vertaler en regisseur Jack Nieborg over Macbeth. „Macbeth is een aandoenlijk type”, meent hoofdrolspeler Dick van Veen. „Al dat bloedvergieten overkomt hem.” En Lady Macbeth, vertolkt door Josien Kragt, ziet het zo: „Macbeth is een moordmachine.”

Het Openluchttheater in Diever vormt sinds 1946 het decor van blijspelen en romantische komedies, zoals As You Like It, Een Midzomernachtdroom, De Vrolijke Vrouwtjes van Windsor en Romeo en Julia. Nu heeft regisseur Jack Nieborg gekozen voor het stuk dat de bijnaam ‘The Scottish Play’ draagt, omdat er een vloek op zou rusten: elke uitvoering roept het noodlot over zich af. Daarom mag de naam niet genoemd worden. In Shakespeares tijd was het een kassucces. Elke groep nam het op in het repertoire, vaak slecht voorbereid. En dan gaat het mis met al dat toneelgeweld.

Maar zover is het tot nu niet gekomen in het Dieverse theater. Nieborg: „Dit decor van bomen en struikgewas is fijn voor lichtvoetige komedies, maar als je hier ’s nachts om elf uur in het donker naar de moordende Macbeth kijkt met bloed aan zijn handen en aan de dolken die hij gebruikt, dan is de atmosfeer behoorlijk spooky.”

Shakespeare schreef Macbeth tussen 1603-1606. Het begint met de befaamde heksenscène: terwijl het dondert en bliksemt komt veldheer Macbeth op de heide drie heksen tegen die hem voorspellen dat hij koning zal worden. Die voorspelling moet uitkomen, dus vermoordt hij koning Duncan, zijn lijfwachten en uiteindelijk jaagt hij iedereen van het Schotse koningshuis over de kling. Net zoals in zijn eerdere regies bij Shakespeare Theater Diever, zoals het voormalige Openluchtspel Diever officieel heet, reduceert Nieborg het stuk tot een cruciale zin: „Mag je niet een klein beetje liegen om het voor jezelf beter te maken?” Voor aanvang van de repetitie zegt Nieborg: „Macbeth gaat over liegen. Als je eenmaal een grens bent overgegaan, kun je niet terug. Ik zie het als een politiek stuk over Nederland: elke hooggeplaatste of verantwoordelijke bestuurder liegt in dit land. Problemen worden opgelost door ze anders te benoemen. Macbeth is heerlijk, smaakvol en gruwelijk: daarom staat het hier in het donkere woud van Diever zo goed.”

Op aanwijzing van Nieborg heeft het lieflijke bostheater een ingrijpende wijziging ondergaan. De speelvloer reikt nu een eind de tribune in, zodat het publiek aan weerskanten van nabij getuige is van het kwaad. Dat maakt de tragedie intiem. Onder de vloer loopt een stelsel van loopgraven.

Nieborg wachtte geruime tijd met het programmeren van Macbeth, omdat het stuk veel vergt van de spelers. Diever is een amateurgezelschap. Nieborg: „Het proces dat Macbeth doormaakt vereist een groot inlevingsvermogen van de hoofdrolspeler, en ook een intelligente distantie. Hij moet een dubbelspel spelen van slachtofferschap en verantwoordelijkheid. Ook zijn medespelers moeten die nuances kunnen aanbrengen.”

Dick van Veen is in het dagelijks leven pastor in Assen bij de Geestelijke Gezondheidszorg Drenthe. Hij heeft theologie gestudeerd. „Macbeth heeft veel kleuren en het mooie vind ik om het vuile, het gemene naar boven te halen”, licht hij toe. „Slechte mensen kunnen altijd rekenen op sympathie van het theaterpubliek, dat is een oude wet. Speel je een kwaad karakter, dan hebben toeschouwers bewondering voor de slechtheid die je vertolkt. Daarmee bezweren ze het werkelijkheidsgehalte van een rol als Macbeth.

„Dat is een groot gevaar. Daarom kies ik voor een invulling waarin Macbeth ook iets aandoenlijks heeft, alsof hij er ook niets aan kan doen.”

Boven de loopgraven rijst een reusachtige installatie de hoogte in, mooier kan Tinguely het niet maken. Scheepsschroeven, tractorwielen, een onderdeel van een eg, verborgen slagwerk, nog meer raderen en wielen verbeelden de ‘moordmachine’ die Macbeth is. De heksen staan bovenin. Hun griezelig giechelende lach weerkaatst tegen de bomen. De roep van een bosuil weerklinkt, niet in het echte bos, maar in Macbeths nachtmerrie. Voor Josien Kragt is de ‘honger naar macht’ de beslissende karaktertrek van Macbeth. Zijzelf hitst hem op, zij is de eerste die met bebloede handen op het toneel verschijnt. Kragt: „Op een gegeven ogenblik twijfelt Macbeth niet meer, maar Lady Macbeth wel. Hij kan niet meer terug. Want is er eens bloed gevloeid, dan meer bloed, steeds meer. Maar dat was niet de afspraak tussen mij en Macbeth. We zouden die moordpartij samen doen om koning en koningin te worden. Die droom maakt Macbeth kapot door zich van me af te wenden. Dat maakt Lady Macbeth angstig en vertwijfeld. Het wordt veel enger dan zij had verwacht.”

Josien Kragt noemt de Lady in haar rol vaak een ‘slang’ en ‘slangachtig’. De aankleding sluit daarbij aan: ze draagt een lange, glanzend zijden jurk met slangenpatroon, haar nagels zijn felgroen gelakt. Ze zegt: „Voor het eerst in de theatergeschiedenis gaat Lady Macbeth in het groen. Ze is bijna altijd rood gekleed, bloedrood. Dat groen maakt haar gemener. En groen is ook de kleur van de hoop.”

Shakespeare Theater Diever: Macbeth. Première 8/8. T/m 23/8. Kaartverkoop: 0521-594999; info: 0521-591167; www.shakespearetheaterdiever.nl

    • Kester Freriks