Keniaan gelooft vooral in kruiden

De meeste Kenianen gaan liever naar de kruidendokter dan naar een gewone dokter. Zelfs hiv-patiënten zweren bij kruiden en gezond leven.

Mijn kruidendokter heet Professor. „Zeker weer in smerige oorden verbleven”, stelt hij zijn diagnose. „Tijd om je lichaam te reinigen.” Een drankje met de smaak van vloeibaar karton zet maag en ingewanden in overdrive en stoot alle voedsel gewelddadig het lichaam uit. Professor glimlacht vilein. „Spreidt je diaree op een krant en je kunt lezen waar je aan lijdt”, lacht hij. De bush als medicijnkastje.

„Voor iedere ziekte hebben wij een remedie in de tuin of het bos”, zegt Professor. Het overgrote deel van de Afrikanen en de Kenianen gaat zelden naar een ‘moderne’ arts maar wel naar de kruidendokter. In Kenia gebruikt 70 procent van de bevolking in het wild groeiende medicinale kruiden. Dergelijke traditionele medicijnen blijken beter dan de moderne medicijnen bij het bestrijden van chronische kwalen, ze werken minder goed bij acute ziektes. Bij het opbouwen van immuniteit en bij het zuiveren van het lichaam geven ze goede resultaten, ze zijn slecht en langzaam in noodgevallen. „De kracht van de kruiden is de geneeskunde van onze voorvaderen ”, zegt Professor.

Pauline Awuor is hiv-positief en als kruidendokter werkzaam bij een aidsorganisatie in de Keniaanse hoofdstad Nairobi. Sinds de ontdekking van haar ziekte elf jaar geleden, heeft ze nooit aidsremmers gebruikt , toch voelt ze zich prima. „Ik neem kruiden tegen de door aids veroorzaakte infecties en leef gezond”, vertelt ze. „Ik ken veel patiënten die aan de kruiden zijn, de aidsepidemie heeft de kruidengeneeskunde een geweldige impuls gegeven.”

Awuor bepleit een grotere inzet van de traditionele genezers tegen de aidsepidemie. „Dokters zetten je onmiddellijk aan de aidsremmers. Waarom ligt er niet meer nadruk op gezond leven en het bestrijden van infecties met kruiden? Kruiden kunnen patiënten zelf verbouwen, medicijnen blijken vaak onbetaalbaar of moeilijk verkrijgbaar. Maar buitenlandse donororganisaties willen alleen aidsremmers. En ook de financiële steun van de Keniaanse overheid gaat naar aidsremmers. Waarom wordt de belangrijke rol van de kruidendokter nog steeds niet erkend in Kenia?”

De Afrikaanse bush herbergt 70 procent van de wereldvoorraad aan medicinale planten. Al eeuwen maken Afrikaanse genezers er gebruik van. Ze leerden geneeskunde door ervaring en iedere stam had vroeger wel een traditionele dokter die benen of armen kon spalken. Tyfus, maagklachten, malaria, rug- en spierpijnen, griep, impotentie, gebrek aan eetlust en andere aandoeningen zijn in Afrika met kruidengeneesmiddelen te verhelpen.

Rond mijn huis aan de rand van Nairobi ligt een stuk bos vol geheimzinnige kruiden, een botanische tuin voor dokters en patiënten. De vetplant Aloë Vera is vermoedelijk het bekendste kruidenmedicijn. De Masai Ole Momo komt plukken. „Het sap van Aloë Vera is goed tegen huidziektes en bij oraal gebruik reinigt het je lichaam. En als je het aan een koe geeft, gaat hij overgeven. O ja, en het werkt ook goed tegen stinkvoeten.” De moderne industrie heeft de medicinale werking ook ontdekt en Aloë Vera zit tegenwoordig verwerkt in tandpasta’s en in talrijke huidlotions.

Olo Momo wijst naar een boom met kleine ronde blaadjes. Goed tegen malaria. Een kop sap van een gigantische cactusboom blijkt goed voor onvruchtbare vrouwen. En de schors van de acacia wekt honger op. Met takjes van een andere boom vallen de tanden hagelwit schoot te poetsen. „Die struik daar is voor het opwerken van je netwerk”, wijst Olo Momo, „de penis staat urenlang rechtop, je houdt het de hele nacht vol met vrouwen na een kop wortelsap.”

Vrijwel iedere Afrikaan herinnert zich hoe zijn ouders vroeger kruiden verzamelden en in de getrokken soep honing deden voor de kinderen. „We moeten trots zijn op onze tradities”, benadrukken de kruidendokters die een officiële erkenning willen van hun rol in de medische sector. In tegenstelling tot andere Afrikaanse landen werd hun positie in Kenia nog niet in de wet vastgelegd. Kruidendokters zijn vele malen goedkoper dan de gewone dokter. „En je betaalt pas ná de behandeling en alleen indien deze is geslaagd”, zegt Maora, een van Professors patiënten.

In de Afrikaanse wereld waren ook de geesten nog welig rond. Bij psychiatrische problemen helpt een speciale dokter die voor zijn therapie de geesten inroept. „Er zijn dokters onder ons die meer kunnen dan wij kruidendokters”, vertelt Professor, „zij kunnen je geest lezen.” Geesten laten dagelijks van zich horen, ze bepalen geluk en ongeluk, vloeken en plagen, voorspoed en regen. Menige ziekte vergt een spirituele interventie door iemand met meer macht dan een gewone kruidendokter. Het is de toverdokter.

    • Koert Lindijer