Hoe Versailles de hele wereld heeft veranderd

Wie door Europa reist, doet er goed aan zich in zijn historie te verdiepen.

Roelof van Gelder koos de beste geschiedenispockets voor in de koffer.

Jacob Burckhardt Jacob Burckhardt: De cultuur der Renaissance in Italië. Het Spectrum, 448 blz, €15,– De vertaling van deze invloedrijke klassieker uit 1860 is al bijna vijftig jaar oud. Maar men kan er zich in Siena of Florence nog best mee vertonen. Het is een buitengewoon meeslepend en beeldend boek, waarin hij de nadruk legt op de geestelijke emancipatie van de renaissance-mens. De mediëvist W.P. Blockmans verzorgde een inleiding.

Wie deze weken naar Parijs gaat doet er goed aan de magistrale pil Parijs 1919 van Margaret MacMillanmee te nemen en er in de tuinen van Versailles eens goed voor te gaan zitten. Margaret MacMillan reconstrueerde de zes maanden die de vredesonderhandelingen in Versailles duurden en waar de overwinnaars van de Eerste Wereldoorlog de wereld opnieuw indeelden en definieerden. De afsluiting van een mondiale slachting die gedurende vier jaar miljoenen soldaten het leven had gekost.

De vredesonderhandelingen duurden van januari tot en met juni 1919 en in die zes maanden was Parijs de hoofdstad van de wereld waar alle belangrijke regeringsleiders bijeen waren. Niet alleen om te confereren, maar ook om te dineren, het theater te bezoeken en tijdens onderonsjes de zaken nader uit te werken.

MacMillan geeft ons inzicht in de achtergronden en denkwereld van de hoofdrolspelers Woodrow Wilson, David llloyd George en Georges Clemenceau. Maar ook van de duizenden andere belanghebbenden, de koningen en ministers met hun adviseurs, de journalisten en de vertegenwoordigers van uiteenlopende belangengroepen zoals de Armenen en de strijders voor gelijke rechten voor vrouwen.

In Versailles werden de grenzen van Rusland opnieuw getekend, Duitsland territoriaal, economisch en militair gekortwiekt en psychologisch vernederd, hier werd een nieuw Poolse staat opgericht en Turkije opgedeeld. De Volkenbond kwam er van de grond.

Steunende op een onwaarschijnlijke hoeveelheid archiefmateriaal, brieven, rapporten, memoires, memoranda schreef MacMillan dit boek zonder maar één ogenblik de greep op de ingewikkelde kwesties –- het uiteindelijke verdrag bestond uit 440 artikelen – te verliezen. Levendig, beeldend en analytisch.

Overigens hoeft men met dit boek niet speciaal naar Versailles. Het is overal ter wereld toepasselijke lectuur. Het vredesverdrag van Versailles heeft uiteindelijk de hele wereld veranderd en de gevolgen ervan zijn ook na negentig jaar in alle brandhaarden ter wereld aanwijsbaar.

Margaret MacMillan: Parijs 1919.

Zes maanden die de wereld veranderden, Mouria, 668 blz. €15,–. Vertaald door Aris van Braam