Gezicht van een ander

Regisseur Georges Franju met actrice Juliette Mayniel, 1959 Le réalisateur Georges Franju avec Juliette Mayniel lors du tournage du film "Les Yeux sans visage". France, 1959. ADR-383-003 ROGER-VIOLLET

Eyes Without a Face Regie: Georges Franju€ 26,95 *****

De gezichtstransplantatie is een motief dat afkomstig is uit B-films, maar dat ook een filosofische betekenis kan hebben. Het idee dat achter een vertrouwd gezicht een vreemde persoon schuil kan gaan, leverde intrigerende momenten op in Face/Off van John Woo. Dat iemand zelfs voor zijn geliefden opeens onherkenbaar is, werd in Face of Another van Hiroshi Teshigahara gebruikt voor een mooie studie van vervreemding.

In de klassieker Les yeux sans visage, over een chirurg die zijn na een auto-ongeluk mismaakte dochter een nieuw uiterlijk wil geven en jonge vrouwen ontvoert om te proberen hun gezichten te transplanteren, beroven nieuwe gelaatstrekken het meisje van haar identiteit. Als één van de operaties gelukt lijkt en ze met haar vader en diens assistente dineert, kijkt ze met grote verbaasde ogen om zich heen. Ze beweegt zich op een wereldvreemde, gestileerde manier, alsof ze door haar nieuwe gezicht niet meer weet zie ze is.

Bij de uitbreng in 1960 werd Franju’s horrorfilm met afschuw ontvangen. Inmiddels zijn de toen aanstootgevende beelden van de bloederige transplantaties niet shockerend meer. Wat nu indruk maakt is de subtiele wijze waarop de tragische kant van de gebeurtenissen wordt uitgewerkt.

Daarvoor heeft Franju zelfs vaak helemaal geen gezichten nodig. Met een masker op dwaalt de dochter van de dokter als een eenzame, treurige pop door haar vaders landhuis. Met het hoofd in verband gewikkeld rent een van zijn slachtoffers later door de gangen van hetzelfde gebouw. Even indringend zijn de daders. Pierre Brasseur en Alida Valli zijn als de chirurg en zijn handlangster geen sadisten. Alida Valli lijdt juist onder de wrede taak die ze op zich heeft genomen. In de kalme arrogantie waarmee Pierre Brasseur zich het leven van anderen toe-eigent, is wel iets monsterlijks te zien.

De dvd bevat één extra, een kort gesprek uit 1987 met de regisseur die achter een viewingtafel twee scènes uit zijn film analyseert. Vooral van het tweede fragment, een ogenschijnlijk volkomen onbelangrijke opname van een Citroën DS die bij een politiebureau aankomt, maakt hij een schitterende les in filmregie.

De cameraman wilde gewoon de auto filmen, vertelt hij, maar Franju stond erop dat eerst even de lege binnenplaats te zien zou zijn. Pas na een korte rust mocht de zwarte auto dan verschijnen. Want dat ene ogenblik dat een toeschouwer moet wachten tot er iets gebeurt, dát maakt volgens Franju een mysterie.

    • David Sneek