De pingpongers van RadiOlympia

Radio 1 doet verslag van de Olympische Spelen in het programma RadiOlympia, rechtstreeks vanuit China. De radioverslaggevers hebben aan een half woord genoeg.

Houtkamp (l.) over Gaillard (r.): „Ik spreek hem vaker dan mijn vrouw” Foto Roger Cremers Nederland, Hilversum, 30-07-2008 Andy Houtkamp is sinds 1979 werkzaam voor Langs de Lijn (LINKS) en Eindredacteur Bram Gaillard van RadiOlympia PHOTO AND COPYRIGHT ROGER CREMERS Cremers, Roger

Ze brengen de hoogte- en dieptepunten in de sport, liefst op het moment zelf, bij de luisteraar. Emoties schuwen ze niet en ze kiezen partij voor Nederland. Maar niet alle sportcommentatoren van NOS radio gaan achter de microfoon uit hun dak bij een vaderlands succes.

Tot nu toe hebben de grote sportevenementen van deze zomer Nederland weinig prijzen opgeleverd. Niet bij het Europees kampioenschap voetbal en ook niet bij de Tour de France. Dat merken ze bij NOS radio meteen aan het aantal luisteraars. „Je kunt van Radio Tour de France een geweldig journalistiek programma maken met allemaal dopingverhalen, maar als de Nederlandse renners niets klaarmaken, dan haakt de luisteraar eerder af”, zegt eindredacteur Bram Gaillard.

Mocht een Nederlander een gouden medaille winnen tijdens de Olympische Spelen in Peking, dan zal atletiekcommentator Andy Houtkamp zo’n zege met groots enthousiasme verslaan. „Als een Nederlander het goed doet, ga ik uit mijn bol”, zegt hij. Sportverslaggeving op de radio mag volgens deze radiomakers best „nationalistisch” zijn. „De wedstrijden van het Nederlands elftal in de aanloop naar het EK waren heel slecht. Dan ben je natuurlijk niet meer serieus te nemen als je dat goed vindt”, nuanceert Houtkamp. En in nationale competities ligt het ook lastiger: „Bij Feyenoord tegen Ajax kies ik geen partij.”

Gaillard werkt bijna dertig jaar bij het onlangs met een zilveren Reissmicrofoon gelauwerde Langs de Lijn. Houtkamp verslaat nu een kwart eeuw atletiek, voetbal en honkbal voor de radio. Gaillard: „De grote kracht van radio is dat je een grote diversiteit aan stemmen en manieren van verslaggeving afwisselt. Als je zes Jack van Gelders hebt, gaat dat vervelen. De een is analyserend, de ander probeert er wat humor in te leggen, weer een ander vertelt precies wat hij ziet.”

Sportverslaggeving is voor beiden infotainment. Houtkamp: „Sportluisteraars willen geamuseerd worden. Ik kan zes keer zeggen dat een voetbalwedstrijd saai is, maar beperk me tot één of twee keer, anders haakt de luisteraar af. Mensen willen – het klinkt lullig – met een positief oor luisteren.”

De sportredactie van NOS Radio maakt niet alleen Langs de Lijn, maar ook Radio Tour de France en tijdens de Olympische Spelen RadiOlympia, dat voor de eerste keer volledig vanaf locatie komt. Het Holland House in Peking, een voormalig zomerpaleis van Mao, is de thuishaven voor de radioploeg van 24 mensen. Deze equipe doet drie weken 227 uur live verslag van zoveel mogelijk sporten. De verslaggevers richten zich vooral op onderdelen waaraan Nederlanders deelnemen. Gaillard heeft draaiboeken klaarliggen met alle tijden en data van wedstrijden, maar sportradio is bovenal improviseren: inhaken op onverwachte gebeurtenissen, op je intuïtie varen én met een geolied team werken. Als eindredacteur opereert hij als een verkeersleider op een vliegveld. Hij moet op het juiste moment zijn reporters in de uitzending halen voor een live verslag: net na een ontsnapping, als de finish in zicht is of er een doelpunt valt of net is gevallen. Het liefst als de commotie onder het publiek nog hoorbaar is. ‘Pingpongen’ noemen ze dat. Houtkamp: „Commentatoren hebben continu contact met Gaillard. Ik spreek hem meer dan mijn vrouw. Aan een half woord hebben we genoeg.”

De concentratie die deze snelheid van werken vergt, houdt hen scherp. „Tijdens de Olympische Spelen in Athene werd de Braziliaanse koploper van de marathon vijf kilometer voor de finish van de baan getrokken door een toeschouwer”, zegt Houtkamp. „Binnen drie minuten hoorde ik van een redacteur dat het ging om een Ierse priester die hetzelfde al eens eerder had gedaan. Radio is altijd de eerste.”

De komst van satelliettelevisie en internet waar wedstrijden live te volgen zijn, heeft weinig invloed op het programma gehad, zeggen ze. „Luisteraars houden van de combinatie van live flitsen van sport, muziek en nieuws”, zegt Gaillard. „Radio is nog sneller geworden in schakelen. De technische mogelijkheden zijn groter.”

Bij sommige sporten, als wielrennen en atletiek, is volgens hen de nadruk inhoudelijk meer verschoven van heldendom naar doping. Ook veranderd is het interview met de sporter, vindt Houtkamp. In de Nederlandse voetbal-, honkbal- en badmintoncompetitie spelen tegenwoordig veel buitenlanders. „Voor de radio is het handig als iemand goed Nederlands spreekt.”

Maar niet alle sporters die de taal beheersen, kunnen boeiend vertellen over hun prestaties. „Dat is steeds meer een probleem”, zegt Andy Houtkamp. „Omdat meer sporters op jongere leeftijd fulltime met hun vak bezig zijn, gaat dan ten koste van hun scholing. Ook de instelling is bij sommigen veranderd. Na een voetbalwedstrijd moet je veel moeite doen een speler te spreken, maar een atleet komt nog gewoon naar je toe: Hé Andy, heb je me nog nodig?”

    • Mirjam Keunen