Bij elke foute noot krijgt de hond een schop

Lang Lang en David Ritz: Van Oost naar West. Vertaald door Wenneke Savenije. Forum, 256 blz. € 18,95

Lang Lang en David Ritz: Van Oost naar West. Vertaald door Wenneke Savenije. Forum, 256 blz. € 18,95

Geschokt was hij. Nooit meer meedoen aan concoursen? Niet meer winnen, niet meer ‘de eerste’ zijn? Voor pianist Lang Lang – nu zesentwintig, toen vijftien – markeerde zijn verhuizing van China naar het prestigieuze Curtis Institute of Music in Philadelphia een cultuurschok van de heftigste soort. ‘Het was alsof de tijd waarin ik ademde voorbij was’, noteert hij in zijn jeugdmemoires Van Oost naar West.

‘Hij moet de beste pianist worden van de hele wereld’, zegt Langs vader, als zijn zoontje in de provinciestad Shenyang voorspeelt voor zijn eerste lerares. De kleuter Lang Lang fantaseert tijdens de auditie als troost over Koning Aap – de stripfiguur die ‘alle angsten overwon en elk probleem uit de weg ruimde’.

Vanaf het eerste begin is de piano voor Lang Lang een halszaak. Logisch: zijn muzikale opvoeding wortelt in de gefnuikte muziekambities van zijn ouders, de éénkindpolitiek én Lang Langs onalledaagse talent. Gedreven is Lang zelf overigens óók al vroeg. Als hij bij wijze van uitzondering een concours níet wint, zet hij de troostprijs – een gele knuffelhond – naast de piano. Bij elke verkeerde noot krijgt de hond een schop, en herhaalt Lang de woorden die ‘tijdens het pianospelen nooit zijn bewustzijn verlaten’. Nummer één. Nummer één.

Langs jeugd is er één die je niemand zou toewensen. Militair gedisciplineerd, monomaan en zelfs emotioneel koud als hij, dan acht jaar, met zijn vader verhuist naar een een kamertje in Peking om daar aan het conservatorium verder te studeren. Zijn moeder blijft achter in Shen–yang, als kostwinner. ‘Ik bleef mijn hele kindertijd om haar huilen en, om eerlijk te zijn, ook nog lang daarna’, schrijft hij. Nog akeliger wordt het als Langs pianopedagoge (die zijn talent later wél erkent) aan het conservatorium hem ‘hopeloos’ noemt. Zijn vader draait door. ‘Doodgaan is voor jou de enige oplossing. Neem deze pillen! En als je die niet wilt, spring dan naar beneden en sterf.’

Hoe komt een kind over zo’n confrontatie heen? In het geval van Lang Lang ironisch genoeg waarschijnlijk door diezelfde piano, die óók zijn baken van veiligheid wordt. Hoe de boze droom afloopt, is bekend. Lang Lang wint het belangrijke Tsjaikovski Concours in Japan en komt via via terecht bij Gary Graffman aan het Curtis Institute. Eenmaal in het Westen zijn er meer toonaangevende musici (Eschenbach, Barenboim) die hem begeleiden, vertrouwd maken met de westerse canon en bijstaan in zijn eerste internationale succesoptredens.

Als er kritiek klinkt, is dat meestal op Langs scherpe neus voor effect. Hij speelt met regelmaat in arena’s en weet dan – soms misschien iets té goed – hoe hij melodieën en thema’s op het scherpst van de snede kan uitspelen. Maar dat talent zal hem zeker van pas komen als hij op 8 augustus voor zijn allergrootste publiek ooit speelt op de openingsceremonie van de Olympische spelen in Peking. Als de vleesgeworden Chinese droom, de symbolische Nummer Eén.

    • Mischa Spel