Zuid-Amerikaanse foto’s schreeuwen vaak

‘Cartografia interior nr. 43’ uit 1996 van de Mexicaanse fotografe Tatiana Parcero. Parcero, Tatiana

Tentoonstelling Open Kaarten – hedendaagse Latijns-Amerikaanse fotografie. T/m 21/9. Paleis voor Schone Kunsten, Koningsstraat 10, Brussel. Di-zo 10-18, do tot 21 uur. Inl: www.bozar.be

Een tentoonstelling die wordt aangekondigd als „blikvanger” en „uniek overzicht van zo goed als onbekende fotografen” – daar reis je in deze tentoonstellingsluwe periode nieuwsgierig voor af naar Brussel. Mapas Abiertos (‘Open Kaart’) toont zo’n tweehonderd foto’s van fotografen uit Zuid- en Midden-Amerika en de Caraïben. De expositie is het belangrijkste evenement van de Zomer van de Fotografie in België.

Maar schijnt bedriegt. Want Open Kaart blijkt een dichte kaart te zijn. De door de Spaanse curator Alejandro Castellote samengestelde tentoonstelling is niet meer dan een uitgeklede versie van iets dat al sinds 2003 door Spanje en Latijns-Amerika rondreist. Een koopje, heet zoiets, kant en klaar aangeleverd en niet meer geactualiseerd sinds 2002. Wel handig voor als de vaste curatoren met zomerverlof zijn. Maar dat laten we het publiek liever niet weten.

Een kleine dertig fotografen hangen bij elkaar, onderverdeeld in drie op zichzelf zinvolle categorieën: Identiteit, Scenario’s en Alternatieve geschiedenissen. In een continent dat zo geplaagd is door dictaturen, bloedige burgeroorlogen en misdaad, in een continent waar de invloed van de Kerk nog steeds ver reikt en de levens van vele miljoenen van de wieg tot het graf bepaalt – is het beslist niet merkwaardig dat kunstenaars en fotografen paden betreden die tot niet eens zo lang geleden verboden waren of alleen clandestien mochten worden betreden. Dat maakt de hedendaagse documentairefotografie uit Latijns-Amerika juist zo bijzonder. Een jonge Magnumfotografe als Claudia Guadarrama bijvoorbeeld, uit Mexico afkomstig, heeft in schitterend zwart-wit de schrijnende uittocht van Mexicaanse immigranten vastgelegd.

Daarom is het jammer dat samensteller Castellote juist heeft afgezien van documentairefotografie. Op Mapas Abiertos hangt uitsluitend kunstfotografie – fotografie die zich bedient van alle inmiddels wijd en zijd bekende staande digitale trucs, van fotomontage en collage. Dat noemt Castellote „hedendaags” en „grensoverschrijdend”.

Het grootste deel van de fotografen in Brussel bedient zich van een visueel jargon zo oud als surrealisme en pop-art. De meeste foto’s zijn ook nog eens zwaar symbolisch aangezet en schreeuwen hun boodschap de kijker ondubbelzinnig in het gezicht. Emancipatie! Homo! Hypocrisie! Dood!

De Cubaanse Marta Maria Perez bijvoorbeeld pijnigt haar eigen lichaam graag in een serie die aan Britney Spears’ haarknip-foto doet denken, en noemt dat Voor het offer. De Costa-Ricaan Jaime David Tischler fotografeert zo maar De dood van de fotografie, De taal van de bronnen en De tijdsbreuk in een serie waar vage gehurkte gestaltes worden bekrast en verminkt met chemische spetters. En als er een normale foto van de Argentijnse pampa tussen de geconstrueerde en geënsceneerde portretten opduikt, dan draagt deze vanzelfsprekend de titel Omgekeerde Hemel.

Een paar goede kunstenaars zijn er wel op deze tentoonstelling. Een enkeling, zoals Vik Muñiz, is ook in Europa bekend. Van hem is er de nog steeds grappige foto van Che Guevara in bruine-bonensaus. Echte verrassingen zijn er ook. De Cubaan Eduardo Muñoz maakt het associatieve woord ‘laagtij’ inzichtelijk door een serie prachtige aan elkaar gemonteerde beelden van opstapjes en afstapjes, van laag en hoog, van het toevallige gekoppeld aan het altijd bestaande. Ook de Braziliaanse Fernanda Magalhães verdient een podium ver buiten haar eigen land. Haar collage-serie Portret van de dikke vrouw in de fotografie (1995-2003) is een jubelende ode aan vetrollen, enorme tepels en dijbenen zo dik als woudreuzen. Deze drie zouden op welk retrospectief van hedendaagse kunst, waar ook ter wereld, niet misstaan.

    • Lucette ter Borg