Openhaardchemie

Turend naar de openhaard vroeg André Snoeijer uit Gouda zich af wat er gebeurt met hout als het verbrandt. Zijn moleculen vuurvast?

„Als hout verbrandt, lijkt het alsof je niets meer over hebt, omdat je niets meer ziet, maar dat is niet zo”, legt Emiel de Kleijn, projectleider Nieuwe Scheikunde in het middelbare onderwijs, uit. „De moleculen in hout bevatten de elementen koolstof, waterstof en zuurstof. Als hout verbrandt dan ontstaat een chemische reactie tussen de houtmoleculen en zuurstof. Dit levert koolstofdioxidegas en waterdamp op – in lijn met de wetten van behoud van elementen, atomen en massa.”

„Als hout volledig verbrandt, blijft alleen ‘potas’ over als zichtbaar restant”, zo legt professor Alex van Herk van de Faculteit Scheikundige Technologie aan de Technische Universiteit Eindhoven, uit. „De andere moleculen zijn niet verdwenen, de ordening van die moleculen is alleen veranderd in de chemische reactie door de verhitting.”

Soms worden zelfs atomen, de bouwstenen van moleculen, vernietigd. In een kernreactor bijvoorbeeld, of explosiever: in een atoombom. Daarin worden atomen, die bestaan uit door elektronen omringde atoomkernen, grondig uiteen gereten.

In een kernreactor wordt energie gewonnen uit verrijkt uranium door het splijten van de uraniumatoomkernen. Vrij bewegende neutronen botsen in de reactor tegen de atoomkernen aan, die dan uiteen vallen. Daarbij komen nieuwe neutronen vrij en die botsen weer tegen andere uraniumatoomkernen aan. Zo ontstaat een kettingreactie die warmte oplevert en radioactieve straling. Een klein deel van de massa van de uraniumatomen wordt hierbij omgezet in heel veel energie.

Dat gaat volgens de bekende formule van Albert Einstein, E= mc2, ofwel de vrijgekomen energie (E) is gelijk aan de massa (m) maal het kwadraat van de lichtsnelheid (c), afgerond 300.000 kilometer per seconde. Geen zaken om over te mijmeren bij een knisperend haardvuurtje.

Next question beantwoordt alledaagse vragen. Ook een vraag? Mail naar wetenschap@nrc.nl

    • Hilde van Halm