Spionage zonder zelfonderzoek

Mataharis (2007): drie vrouwen werken als detective A-Film Scene uit de film Mataharis (2007) Regisseur: Iciar Bollain Cast: Najwa Nimri, Tristán Ulloa, Maria Vasquez, Diedo Martin, Nuria González, Antonio de la Torre, Fernando Cayo Foto: A-Film A Film Distribution

Film Mataharis. Regie: Icíar Bollaín. Met: Najwa Nimri, MaríaVázquez, Nuria González, Diego Martín, Tristán Ulloa, Antonio de la Torre. In: Ketelhuis, Amsterdam, Lux, Nijmegen en ’t Hoogt, Utrecht.

De Spaanse film Mataharis begint met Madrileense straatbeelden die zo gefilmd zijn dat ze lijken op beelden van een beveiligingscamera: de shots bevriezen, slaan soms wat seconden over en zijn schokkerig. Drie vrouwen observeren geconcentreerd wat er om hen heen gebeurt. De een staat op straat en blikt af en toe in een krant, de ander verbergt zich achter het stuur van een auto. Het is een mooi begin. Wij bekijken de kijkende vrouwen en weten evenveel van de vrouwen als zij van hun onderzoekssubjecten: niets. Even langzaam als zij het leven binnendringen van anonieme mensen komt de toeschouwer te weten wie zij zijn.

Inés, Eva en Carmen werken voor detectivebureau Valbuena en zijn gespecialiseerd in surveillance. Vaak gaat het om bekende zaken: pleegt mijn echtgenoot overspel? Is mijn zakenpartner te vertrouwen? De vrouwen zijn er bedreven in. Het is hun lust en leven: niet voor niets heeft Inés een poster van de befaamde Friese spionne Mata Hari in haar kamer hangen. Bovendien kunnen ze werk en privé uitstekend scheiden. Maar schijn bedriegt. Een van de vragen die de film oproept betreft de kenbaarheid van de ander. Hoe goed we ook kijken en hoeveel we ook te weten komen over de ander – of het nu een vreemde of je partner betreft – er blijft altijd een zeker enigma bestaan.

Het aardige van Mataharis is de paradox die aan de orde wordt gesteld. Het trio is uitstekend in staat de amoureuze en professionele problemen van de mensen die ze bespioneren te analyseren, maar hun eigen emoties en beweegredenen blijven mistig. Waarom blijft Carmen bijvoorbeeld bij haar man, die geen enkele belangstelling meer voor haar toont, enkel voor zijn laptop met spreadsheets?

De drie vrouwen uit Mataharis representeren elk een andere generatie. En elk heeft een probleem dat in de persoonlijke sfeer ligt. Deze worden gespiegeld aan de zaken die ze moeten oplossen. Waarom blijft de klant van Carmen bijvoorbeeld bij zijn vrouw, die hem bedondert met zijn zakenpartner? Carmen verwoordt het in de film als volgt: de vraag is niet of je partner overspel pleegt maar waarom dit gebeurt. Iets constateren is eenvoudig, maar zelfonderzoek en reflectie is minder makkelijk. Daar is moed voor nodig.

Hoewel regisseur Icíar Bollaín, die eerder het indrukwekkende Te doy mis ojos over huiselijk geweld maakte, diep in de levens van haar protagonisten probeert te graven, blijft het resultaat wat braaf en voorspelbaar. Dat komt deels door het schematische script dat drie vrouwen uit drie generaties neemt en keurig hun problemen aanstipt. Ook de stijl is weinig verrassend. Bollaín filmt vrijwel alle scènes met een licht bewegende handheld-camera die slechts de onrust uit de levens van de vrouwen bekrachtigt. Bovendien ligt het wat voor de hand om een ‘surveillance’-stijl te kiezen als je een film over detectives maakt. Uiteindelijk blijft Bollaín in haar film netjes binnen de lijntjes. Iets meer risico en verrassing had geen kwaad gekund.

    • André Waardenburg