Vaarwel Aleksandr Isajevitsj

DSC00310.JPGVanmorgen om half negen stond ik al in de kathedraal van het Donskoj klooster, een van de oudste en mooiste kerken van Moskou. Omdat ik er vroeg bij was kon ik de dode schrijver ook zelf de laatste eer bewijzen. Hij lag in een open kist, met een doek met bijbelteksten op zijn voorhoofd, bleek zoals alle doden zijn.Solzjenitsyn volg ik al sinds mijn kindertijd. Ik herinner me nog goed het moment dat hij Rusland moest verlaten en in het vliegtuig naar Duitsland door westerse journalisten werd geïnterviewd. Ook ‘Ivan Denisovitsj’ heeft grote indruk op me gemaakt. Het is misschien wel zijn best geschreven boek.Afgelopen winter was zijn stem nog op de Russische televisie te horen, toen je hem als verteller kon horen in de verfilming van zijn roman In de eerste cirkel. Die stem klonk jong en krachtig.Vandaag stonden zo’n tweeduizend fans van alle leeftijden rond zijn baar. Uit alle werelddelen waren ze naar Moskou gekomen om hun held vaarwel te zeggen. Maxim Sjostakovitsj (de zoon van Dmitri) was er, Michail Gorbatsjov, Nikita Stroeve, de directeur van de Russische emigrantenuitgeverij YMCA Press in Parijs waar de Goelag Archipel voor het eerst verscheen, de schrijvers Edward Limonov en Valentin Raspoetin, mensenrechtenactivist Kovaljov, en ga zo maar door.Het was de indrukwekkendste begrafenis die ik ooit heb meegemaakt. Van de kerkgezangen van het acht man sterke koor werd ik bijna gelovig, zo mooi klonk de muziek uit het houten huisje naast de ikonostase. En als de aanwezigen dan ook nog mee begonnen te zingen namen ze me meteen mee naar hogere sferen.Ook was de hele hogere kerkleiding komen opdagen. Patriarch Aleksej II leidde de dienst, die ruim vijf uur duurde. Ik stond tegenover de familie, de waardige weduwe Natalia en drie sympathieke zoons.Tegen elven kwam president Medvedev binnen, die de familie condoleerde en bij de rouwenden ging staan. Twee voormalige dissedenten die naast me stonden maakten zich er kwaad over. ,,Allemaal politiek”, zei de een. ,,Medvedev staat hier alleen maar voor zichzelf. En kijk, hij kan niet een seen kruis slaan.”Nu viel inderdaad op dat Medvedev zich voortdurend aan het bekruizigen was, vooral als hij merkte dat de televisiecamera’s op hem waren gericht. Hij wendde zich op zo’n moment à la Hans Wiegel naar de camera en trok een nog serieuzer gezicht.Toen ik aan de dissidente schrijfster Jelena Diakova, wier man bevriend was met Solzjenitsyn, vroeg hoe het toch mogelijk was dat iemand als Solzjenitsyn het huidige regime steunde, dat toch voornamelijk uit voormalige KGB’ers bestaat zei ze: ,,Weet u, Mischa, Solzjenitsyn was in de eerste plaats monarchist en voorstander van een groot en machtig Russisch rijk. In Poetin zag hij de man die dat rijk na de chaotische Jeltsinjaren weer enigszins had hersteld. Maar aan het eind van zijn leven heild Solzjenitsyn zich niet meer zo bezig met de wereld buiten het hek van zijn huis. Dat moet de verklaring zijn, want mijn man en ik begrijpen niet hoe hij dit systeem kan steunen.”Toen de kist onder het zingen van Svjati Bozje naar buiten werd gedragen, liep ik naast Natalia Lobastov , een emigrantie, wier hele familie onder Stalin was uitgeroeid. Nu woonde ze in Australië, maar voor Solzjenitsyns begrafenis was ze met haar man Aleksandr (wiens familie ook geheel was uitgeroeid) naar Moskou overgekomen. ,,In Rusland heeft niemand ooit verantwoording afgelegd voor wat er toen is gebeurd. En tegelijkertijd kan niemand over die verschrikkingen praten, want het is een taboe. En bovendien zijn veel van de daders nog in leven. Ze hebben onder Stalin miljoenen van de beste mensen vermoord.”Bij het graf ging het zingen door de geestelijken nog een tijdje door, waarna saluutsachgoten klonken en een militaire kapel een vrolijke mars begon te spelen. Een vrouw, die naast me stond zei: ,,Hij is door militairen het land uitgezet en wordt nu door militairen naar zijn graf begeleid.”Bij het graf stonden tal van voormalige dissidenten. Een van hen, de bejaarde  journaliste Margarita Fedotova, zei: ,,Hij zag in de autoritaire Poetin een geestverwant, omdat hij zelf ook voorstander was van een autoritaire staat. Maar hij moet de laatste jaren toch ook hebben gezien dat het huidige Rusland wat ideologie betreft op de door hem verfoeide Sovjet-Unie is gaan lijken, een Sovjet-Unie waar je evenwel van alles kunt kopen.”

    • Michel Krielaars