Rwanda: Franse leiders speelden rol in genocide

Nieuwsanalyse

Rwanda beschuldigt 33 Fransen ervan betrokken te zijn geweest bij de genocide van 1994. Een formele aanklacht tegen de Fransen moet nog volgen.

Rwanda roept Frankrijk ter verantwoording voor de genocide van 1994. De beschuldigingen klinken hard, maar inhoud noch publicatiedatum komen als een verrassing. Wél ondermijnen ze de wederzijdse betrekkingen die juist herstelden van de vorige ruzie.

Tientallen Franse kopstukken verleenden „politieke, militaire, diplomatieke en logistieke” steun voor de genocide van 1994 in Rwanda, aldus een gisteren in Kigali gepubliceerd, 500 pagina’s tellend rapport. Franse militairen hebben zelfs meegedaan aan het „vermoorden en verkrachten” van Tutsi’s en gematigde Hutu’s. Volgens het rapport zouden in totaal 33 hooggeplaatste Fransen, onder wie toenmalig president François Mitterand en toenmalig premier Edouard Balladur, bloed aan hun handen hebben.

Frankrijk en Rwanda beschuldigen elkaar al jaren van verantwoordelijkheid voor de moord op 800.000 Hutu’s en gematigde Tutsi’s. De nieuwste aantijgingen lijken vooral een represaille voor het besluit in 2006 van een Franse onderzoeksrechter om arrestatiebevelen uit te vaardigen tegen negen naaste medewerkers van de huidige Rwandese president Paul Kagame. Volgens de rechter gaf Kagame in april 1994 als leider van de Tutsi-rebellenbeweging RPF het bevel voor het neerhalen van het vliegtuig van toenmalig Hutu-president Yuvenal Habyarimana, een gebeurtenis die geldt als startsein voor de Hutu-milities om Tutsi’s te vermoorden. De enige reden dat Kagame zelf niet formeel werd aangeklaagd, is zijn presidentiële immuniteit.

Rwanda verbrak eind 2006 de banden met Frankrijk en begon met het gisteren gepubliceerde onderzoek over Franse betrokkenheid bij de genocide. Kigali verweet Parijs al langer dat het de Hutu-milities, de gevreesde Interahamwe, trainde en bewapende. Historici zijn het er over eens dat Frankrijk de Hutu-regering voor 1994 hielp tegen de RPF en dat de wapenleveranties aan de Hutu-regering in 1994 doorgingen.

Het Rwandese rapport was eind vorig jaar al af maar de regering heeft het nu pas openbaar gemaakt. Kagame, president sinds 2000, hoopt volgende maand herkozen te worden tijdens de tweede verkiezingen sinds de genocide. Een ferme houding tegenover de voormalige kolonisator kan stemmen opleveren. Juist vorige week arriveerden tachtig Europese waarnemers in Kigali. Het kritische rapport over EU-voorzitter Frankrijk lijkt ook een signaal aan de als neokoloniaal ervaren toezichthouders dat ze niet gewenst zijn.

In februari van dit jaar erkende de Franse minister van Buitenlandse Zaken Bernard Kouchner in Kigali dat zijn land tijdens de genocide „politieke fouten” heeft gemaakt, een handreiking na de diplomatieke rel in 2006 die bovendien paste in de door Nicolas Sarkozy geformuleerde beleid om de relaties met het voormalige Franse Afrika, la Francafrique, te verbeteren. Kagame lijkt bereid om de relatie met Frankrijk opnieuw op het spel te zetten.

Kagame’s zelfbewuste houding stoelt niet alleen op opportunisme, ze lijkt ook de toegenomen internationale acceptatie van Rwanda te weerspiegelen. Het land is sinds de genocide uitgegroeid tot internationale donorlieveling. Dat Kagame net zo autoritair regeert als menig ander Afrikaans staatshoofd, wordt daarbij door de vingers gezien.

Met name met de Verenigde Staten heeft Rwanda de afgelopen jaren uitstekende relaties opgebouwd. Washington beschouwt Rwanda als een betrouwbare diplomatieke uitvalsbasis in het verder uiterst instabiele hart van Afrika, Amerika heeft net een nieuwe ambassade neergezet in Kigali. Kagame en George Bush onderhouden warme betrekkingen: de Rwandese president genoot zijn militaire opleiding in de VS, de Amerikaanse president deed Rwanda aan tijdens zijn Afrika-reis eerder dit jaar. Rwanda heeft onder Kagame gekozen voor de Angelsaksische wereld in plaats van Frankrijk.

Rectificatie / Gerectificeerd

Correcties en aanvullingen

Rwanda

In het artikel Rwanda: Franse leiders speelden rol in genocide (6 augustus, pagina 5) wordt Frankrijk de voormalige kolonisator van Rwanda genoemd. Dit is onjuist: Rwanda werd in 1962 onafhankelijk van België.