Kijkduin gruwt van die ander

Kijkduin was luxe toen het werd gebouwd. Maar het is nu een beetje stoffig. Er zijn grootse plannen met Den Haags tweede badplaats. Maar mag het de hoogte in? Deel vijf van een serie.

Het Deltaplein in Kijkduin. „Als we nog tien jaar zo door waren gegaan hadden we alles kunnen sluiten.” Foto Roger Cremers Nederland, Den Haag, Kijkduin, 24-07-2008 Carolsel op het Deltaplein. Kijkduin is een wijk van Den Haag die binnen de duinen en aan het strand ligt. Er is een boulevard met winkels en eveneens een uitkijktoren. Kijkduin is de kleinste van de twee Haagse badplaatsen. PHOTO AND COPYRIGHT ROGER CREMERS Cremers, Roger

Bij de draaimolen staan ouders met kinderwagens te wachten op hun kroost. Op de bankjes die uitzicht bieden op zee genieten veelal oudere bezoekers van een patatje of een ijsje. En de zon. Want als de zon schijnt, stroomt Kijkduin meestal wel vol. Maar in de herfst en winter „kun je hier een kanon afschieten”, zegt Volker Vedder, eigenaar van drie kledingzaken in de tweede badplaats van Den Haag. In de ogen van het stadsbestuur is de badplaats, gebouwd in de jaren zeventig, verouderd. Stoffig, vindt Vedder. Kijkduin, vooral populair bij ouderen en gezinnen, staat voor een ingrijpende verandering. Maar het moet een familiebadplaats blijven. Wie spektakel zoekt, kan naar Scheveningen.

Bijna 25 jaar geleden begon Vedder met een sportwinkel. Toen had de badplaats een „luxe uitstraling”. Maar Kijkduin bleef stilstaan, vertelt de ondernemer. Ook omdat de Haagse vastgoedonderneming Metterwoon, van 1993 tot deze zomer eigenaar van het vastgoed in Kijkduin, geen grote aanpassingen kon of wilde aanbrengen. Vedder zag het minder worden. „Als we nog tien jaar zo door waren gegaan, hadden we alles kunnen sluiten.” Razend enthousiast was de ondernemer dan ook toen het college van B en W in mei de plannen om de badplaats en het achterland op te knappen presenteerde. Maar veel bewoners waren minder positief.

Er ontstond veel ophef toen via het AD Haagsche Courant uitlekte dat het college hoogbouw voor ogen zou hebben in de badplaats. Bij een verhit debat moesten zeker 150 mensen wegens de grote drukte naar huis worden gestuurd. Ze vreesden dat het kleinschalige karakter verloren zou gaan, dat hun badplaats zou verworden tot een soort Torremolinos of Scheveningen met alles waar Kijkduin van gruwt: massatoerisme, grootschalige bebouwing, verkeersopstoppingen.

Frans van der Wallen, voorzitter van de stichting Beach Resort Kijkduin, zegt: „Je hebt in Den Haag een grote én een mooie badplaats.” Mensen komen naar Kijkduin om door de duinen en over het strand te wandelen, met tussendoor eventueel een kopje koffie op de boulevard. „Voor een groene ervaring”, zegt Arjen van der Burg, voorzitter van de Werkgroep Masterplan Kijkduin, waarin bewoners zijn verenigd. Kijkduin heeft een vergrijsde bevolking, één op drie inwoners is ouder dan 65. Van der Wallen vindt dat Kijkduin wel wat verjonging kan gebruiken. Hij wil af van het „rollatorimago”.

In het winkelcentrum vrijwel geen filialen van winkelketens of gokhallen, maar een notenboer, een slager. Een bijna dorpsachtige uitstraling. In de nota van uitgangspunten van de gemeente wordt de status van Kijkduin als rustige, kleinschalige én groene familiebadplaats benadrukt. Het wordt volgens wethouder Marnix Norder (bouwen en wonen, PvdA) „géén tweede Scheveningen”. Het moet een kleinschalige en rustige tegenhanger van Scheveningen zijn. Daar passen termen als „gezondheid” en „wellness” bij.

Bewoners en oppositiepartijen vragen zich af hoe het kleinschalige en groene karakter valt te rijmen met misschien wel 1.000 extra woningen in Kijkduin en omgeving. En dat in een gebied waar nu ongeveer 1.500 woningen staan. Omdat het stadsbestuur uitgaat van een bevolkingsgroei met 25.000 inwoners tot 2015 worden er in alle delen van de stad extra woningen gebouwd. In het coalitieakkoord is vastgelegd dat er in Kijkduin 900 à 1.000 woningen bij komen. De opbrengst daarvan is nodig voor de investeringen in Kijkduin (zeker 20 miljoen euro). Critici vinden de helft van het aantal voorgenomen woningen meer dan voldoende.

Ook over de bouwlocaties bestaat onvrede. Er zijn woningen gepland op sportvelden en in het groen, zoals de puinduinen. Hier moeten woningen in het hogere segment komen die volgens Norder interessant kunnen zijn voor expats. In het gebied is een paar jaar geleden ook al een internationale school neergezet. Bewoners vinden dat de gemeente te ver het groen in bouwt. Arjen van der Burg van de Werkgroep Masterplan Kijkduin meent dat de gemeente een „groene grens” zou moeten trekken.

Om aan 1.000 woningen te komen wil het college op vijf plaatsen de hoogte in bouwen. Vooral de naast het Atlantic Hotel – vlakbij de kust – geplande woontoren roept weerstand op. Omdat het gebouw niet hoger wordt dan 50 meter, mag het van Norder geen hoogbouw heten, hij noemt het een „hoogteaccent”. Daar denken de bewoners anders over. Volgens Arjen van der Burg is in Kijkduin de boomgrens hoog genoeg.

De gemeente zal zeker 20 miljoen euro in „het groen” investeren, maar voor de herontwikkeling van de badplaats is veel meer geld nodig. Een belangrijke rol is weggelegd voor private partijen. In Kijkduin wapperen niet langer de vlaggen van Metterwoon. Naast vlaggen van Heineken en die met het logo van Kijkduin wappert nu de beeltenis van NH Hoteles, dat het Atlantic Hotel sinds vorige maand exploiteert. NH huurt het Atlantic van een belegger die het hotel onlangs kocht van Fortress. Deze Rotterdamse vastgoedonderneming nam het Atlantic samen met het winkelcentrum en de boulevard afgelopen juni over van Metterwoon.

Metterwoon is het bedrijf van Chris Thünnessen, voormalig LPF-geldschieter en huidig donateur van Rita Verdonk. Hij kocht het winkelcentrum in 1993 voor omgerekend zo’n 11,5 miljoen euro. In 1998 kwam daar het Atlantic Hotel bij. Nu vangt Thünnessen voor het totaalpakket ruim 60 miljoen euro, zo blijkt uit gegevens van het Kadaster. Toch neemt hij volgens betrokkenen met pijn in het hart afscheid van Kijkduin. Volker Vedder: „Het is jarenlang zijn kindje geweest.”

Thünnessen liet Kijkduin 24 uur per dag beveiligen door een particulier bedrijf en zorgde goed voor de openbare ruimte. Zo liet hij elk jaar de kwast over de badplaats gaan. Ook zette de vastgoedondernemer de stichting Beach Resort Kijkduin op, verantwoordelijk voor de promotie van de badplaats en de organisatie van evenementen. Die wordt voor een deel door de ondernemers via de huur bekostigd. „En Thünnessen verdubbelde dat bedrag dan elk jaar”, zegt voorzitter van het Beach Resort Frans van der Wallen. Thünnessen en Metterwoon mogen dan in de rest van de stad een dubieus imago hebben vanwege vermeende huisjesmelkerij, in Kijkduin klinken er vooral lovende woorden. De weliswaar verouderde badplaats lag er altijd „piekfijn” bij, vindt Van der Wallen.

Ondanks de vele investeringen lukte het Metterwoon niet om Kijkduin rendabel te krijgen. „Erg bewerkelijk”, noemde een medewerker van Metterwoon het winkel- en horecacentrum een jaar geleden. „Er zijn zestig winkels en horecagelegenheden, die we allemaal moeten beveiligen en onderhouden. Met Kijkduin zijn we continu bezig.” En over het Atlantic Hotel zei hij: „Het is een viersterrenhotel waar we tachtig man personeel hebben lopen. De kosten zijn gewoon erg hoog.”

Thünnessen is vooral een investeerder, bevestigt directeur Hans Kleijberg van Metterwoon, maar Kijkduin heeft behoefte aan een ontwikkelaar. Die lijkt er nu in de gedaante van Fortress te zijn gekomen. Hoewel het bedrijf nog geen definitieve plannen heeft ontwikkeld, is voor de ondernemers duidelijk dat er ingrijpende veranderingen voor de deur staan. Zo zijn de huurcontracten in het winkelcentrum en op de boulevard reeds opgezegd. „Het ligt voor de hand dat ze alles plat gooien”, zegt Volker Vedder. Of hij gelijk krijgt moet nog blijken. Vast staat dat het winkelcentrum van Kijkduin zeker vijf jaar, volgens de verwachting van Fortress, te maken krijgt met grootscheepse verbouwingen. Pas daarna zal het weer een rustige familiebadplaats kunnen zijn.

Vier eerdere afleveringen uit deze serie op nrc.nl/aanzee

    • Brian van der Bol