Innovatie-initiatief Rotterdam en Delft gesmoord in regels

Rotterdam en Delft willen twintig jonge, innovatieve ondernemingen een zetje geven. Goed idee, vond ook het innovatieplatform. Maar aanbestedingsplicht gooide roet in het eten.

Decennialang verzorgde de plaatselijke winkeliersvereniging de jaarlijkse Koninginnedag in Delft. Tot begin dit jaar. Toen bleek ineens de opdracht aanbesteed te moeten worden, conform de Europese richtlijnen. Van een onderhandse gunning kon geen sprake meer zijn. Gevolg: een goedkope(re) uitvoerder, die zijn opdracht echter op het allerlaatste moment teruggaf, waardoor de feestdag in het honderd liep.

Nee, begin bij de Delftse wethouder Ronald Vuijk (Economie, VVD) niet over Europese aanbestedingsregels. Contraproductief en funest voor creatieve geesten, vindt hij. „Ondernemers raken gedemotiveerd en verstoppen zich, bang als ze zijn dat een concurrent hun vondst commercieel mag gaan uitventen van de overheid.”

Zelf maakt Vuijk een allesbehalve lamgeslagen indruk, gezeten achter een kop koffie in het centrum van Rotterdam. Ook al leed Delft, een kennisstad met een vooraanstaande technische universiteit, vorige maand een gevoelige nederlaag. Door toedoen van de Europese aanbestedingswet staat de beoogde samenwerking met ‘buurman’ Rotterdam, zoals vastgelegd in het actieprogramma 20/20, op een laag pitje. „In plaats van steun van de overheid ondervinden we vooral tegenwerking, waardoor onze centen [bijna 400.000 euro per jaar, red.] dreigen te verdampen”, constateert Vuijk.

20/20 werd twee jaar geleden opgericht. Met als doel om twintig bedrijven in vijf jaar naar een jaaromzet van 20 miljoen omzet te loodsen. Zodat Nederland de achterstand inloopt als het gaat om de doorstroom van middenbedrijven naar toekomstige multinationals, vooral in de technische maakindustrie. Het landelijke Innovatieplatform omarmde het idee, waarbij vijftig topmanagers hun kennis en netwerk ter beschikking stellen aan jonge, innovatieve ondernemers.

Maar om in aanmerking te komen voor de gewenste subsidie moest een openbare aanbesteding worden uitgeschreven. Die gaat, zo maakte het ministerie van Economische Zaken vorige maand bekend, niet naar de Rotterdams-Delftse krachtenbundeling, maar naar het consortium High Growth Stars. Vanuit het innovatiefonds is 6 miljoen euro toegewezen.

Floris Croon van 20/20 wil zich geen slecht verliezer tonen. „Wij gaan ondanks alles vrolijk door”, zegt de medeoprichter van organisatieadviesbureau Boer&Croon. Al is dat in het pijnlijke besef dat het winnende consortium, met onder meer Philips en PricewaterhouseCoopers, met andermans ideeën aan de haal gaat. „We hebben een nieuw pindakaasrecept uitgedokterd, maar nu we het in productie willen nemen, wordt het recept ons bruut uit handen geslagen.”

Onbegrijpelijk, zegt Croon. Temeer omdat „onder het mom van vermeende objectiviteit publiek-private initiatieven in de kiem worden gesmoord”. Het gaat volgens hem „te veel en te vaak om het invullen van de juiste lijstjes” bij de werving van overheidsopdrachten. Zo greep 20/20 naast de opdracht wegens een vermeend gebrek aan expertise. Croon: „Tegen EZ heb ik gezegd: ik hoef toch niet de cv van [Akzo-topman] Hans Wijers bij te voegen? Nou, dat bleek dus wel het geval.”

Nu de aanbestedingswet vorige maand sneuvelde in de Eerste Kamer is het volgens Croon tijd voor realiteitszin. „Als je een niet-bestaan product aanbiedt, is het ondoenlijk om vragenlijstjes te hanteren. Een brug is wat anders. Dan kan de overheid vragen: kunt u een sterkteberekening maken, heeft u ervaring, wat is uw prijs? Maar vraag niet om een ‘mooie’ brug. Dan wordt het subjectief, en dat valt dus niet te objectiveren.”

Vuijk vraagt zich af waarom de overheid niet zelf actief deelneemt, en dus bereid is samen met publiek-private partijen risico te dragen. Aanbestedingen worden volgens hem vooral beslist op basis van papier. „Er wordt vooral gekeken naar schaalgrootte en bewezen diensten. Het gaat niet om kennis en kunde, maar vooral om je cv. Dat zet starters op voorhand op achterstand. Is dat wat we met z’n allen willen?”

Angst en „ondeskundigheid van de Tweede Kamer” hebben de overheid in hun greep, constateert Croon. Oorzaak: de politieke ophef rond de onterecht onderhandse gunning van de organisatie van de manifestatie het Akkoord van Schokland, nu ruim een jaar geleden. „Geef iedereen in Europa gelijke kansen is de achterliggende gedachte. Maar je denkt toch niet dat Frankrijk kansrijke initiatieven in de uitverkoop doet? Nederland daarentegen opereert als het braafste jongetje van de klas.”

Met alle gevolgen van dien, stelt Croon. „Wantrouwen voert langzaam maar zeker de boventoon. De overheid denkt: ik zal wel belazerd worden, ik moet de beste kiezen op basis van prijs, en dus stel ik een contract op waarin ik later niet gewurgd kan worden. Dan zorg je er dus voor dat geïnteresseerden te laag gaan inschrijven, en later proberen hun verliezen terug te halen. Ze moeten wel. Je creëert bovendien eenheidsworsten.”

    • Mark Hoogstad