Verzetsman bleef vluchten

De pianist en musicoloog Eberhard Rebling ontvluchtte de nazi’s, maar werd ook in Nederland gewantrouwd.

Rebling 1993 Foto Barry Kornbluh De pianist en musicoloog Eberhard Rebling ontvluchtte de nazi’s, maar werd ook in Nederland gewantrouwd. Eberhard Rebling (1911-2008), pianist en musicoloog Kornbluh, Barry

Kasper Jansen

De Duitse musicoloog Eberhard Rebling, die zaterdag op 96-jarige leeftijd overleed in Königs-Wusterhausen, speelde rond de Tweede Wereldoorlog een opvallende rol in de Nederlandse muziekwereld en het kunstenaarsverzet.

De antifascist Rebling vluchtte in 1936 uit nazi-Duitsland naar Nederland. Na de oorlog kwam hij in problemen door zijn communistische opvattingen, die hier staatsgevaarlijk werden gevonden. In 1952 vertrok hij naar de DDR, waar hij hoofdredacteur werd van het tijdschrift Musik und Gesellschaft en directeur van de Musikhochschule Hanns Eisler.

Door die functies kwamen hij en zijn vrouw niet meer in aanmerking voor verlenging van hun Nederlandse paspoorten. Voor de oorlog was Rebling getrouwd met de Nederlandse zangeres Lin Jaldati (de artiestennaam van Rebekka Brilleslijper), die hij op de piano begeleidde in Jiddische liederen. Samen redden ze tal van joden door hen te laten onderduiken in hun huis in het Gooise Huizen. Hiervoor ontving hij onlangs de Israëlische Yad Vashem medaille. In 1944 werd het echtpaar verraden. Rebling ontsnapte naar Amsterdam en zette zijn verzetswerk voort. Lin Jaldati werd via Westerbork en Auschwitz naar Bergen Belsen gedeporteerd. In dat kamp ontmoette ze Anne Frank. Jaldati, die uiteindelijk haar Nederlanderschap terugkreeg, overleed in 1988.

Eberhard Rebling werd na de oorlog muziekredacteur van De Waarheid, de partijkrant van de CPN. „Je kunt haast niet meer begrijpen,” zei Rebling in 1994 in een interview met NRC Handelsblad, „hoe paranoïde de sfeer in de jaren vijftig was.” Zijn boek over de linkse componist Jan van Gilse werd niet uitgegeven, hij mocht niet langer voor de Vara optreden en hij kon niet meer meewerken aan schoolconcerten.

Ook in eigen kring waren er moeilijkheden. De BVD probeerde Rebling als informant te werven. Toen hij dat op de krant zei, bleek dat nog drie collega’s waren benaderd, zodat hij zich afvroeg wie er al wel voor de BVD werkte. „Eigenlijk dacht ik, en niet als enige, dat partijleider Paul de Groot voor de BVD werkte.”

Niet veel later werd Rebling als muziekredacteur ontslagen. ‘Financiële moeilijkheden’ werd als reden opgegeven, maar waarschijnlijker vond Rebling dat zijn ‘partijvijandige’ gedrag de aanleiding vormde. „Beide partijen – links en rechts – bleken zich van dezelfde schijnargumenten te bedienen: geld. Echt Nederlands, maar wel handig want je kunt er niets tegen ondernemen.”

Na de oorlog hield het echtpaar Rebling contact met Otto Frank, de vader van Anne Frank. Samen met hun dochter Jalda ondernamen ze tournees met Anne Frank-avonden door Europa, de Verenigde Staten en Azië.

De meeste Jiddische liederen, die Rebling op de piano begeleidde, waren ontstaan in concentratiekampen. In 1985 voerden ze het programma voor het eerst in Nederland uit, met groot succes.

    • Kasper Jansen