SPD heeft goed gevoel voor zelfdestructie

Duitse sociaal-democraten willen partijprominent Wolfgang Clement uit de partij zetten. De stap heeft geleid tot een felle discussie over de vrijheid van meningsuiting in de partij.

De zomerrel in de Duitse politiek is nog niet gesust – integendeel. Met gevoel voor zelfdestructie wordt in de sociaal-democratische SPD het debat voortgezet over het mogelijke royement van Wolfgang Clement, prominent partijlid en dwarsligger tegelijk.

De partijtop moest gisteren in allerijl een telefonische vergadering houden, gevolgd door een persconferentie, in een poging de schade te beperken. Partijsecretaris Hubertus Heil, die zijn vakantie hiervoor moest uitstellen, zei „bruggen” te willen bouwen tussen Clement en zijn tegenstanders. Het definitieve besluit over de zaak zal naar verwachting de komende weken worden genomen.

De voorzitter van de SPD, de veelgeplaagde Kurt Beck, riep zijn partij op „bezonnen en verstandig” te handelen. Voor hem is de zaak-Clement de zoveelste beproeving. Beck, een weinig charismatisch man, wordt gebrek aan leiderschap verweten. Zijn partij en hijzelf staan er in de peilingen slecht voor.

Als hij deze kwestie niet naar behoren oplost, is de kans dat Beck kanselierskandidaat wordt gelijk aan nul. Volgend jaar worden in Duitsland verkiezingen voor de Bondsdag gehouden. Op 28 september zijn er parlementsverkiezingen in de belangrijke deelstaat Beieren. Een splijtende ruzie over het royeren van een van de kopstukken van de SPD is het laatste dat Beck kan gebruiken. Pijnlijk voor hem is dat het debat intussen niet meer alleen over Clement gaat, maar ook over de koers van de partij. Rechts af, links af – voor Kurt Beck wordt het steeds moeilijker om richting aan te geven.

In zo’n weinig resoluut klimaat is het niet verwonderlijk dat sterke karakters zich roeren. Wolfgang Clement (68) is zo iemand. Hij is sinds 1970 partijlid en was minister-president van de deelstaat Noordrijn-Westfalen en minister van Economische Zaken en Werkgelegenheid in het kabinet van bondskanselier Gerhard Schröder. Clement was een van de belangrijkste uitvoerders van Schröders economische hervormingsprogramma ‘Agenda 2010’.

Onder SPD’ers geldt de Agenda 2010 inmiddels als omstreden. Velen zien in de uitvoering ervan verraad aan de sociaal-democratie en hebben er afstand van genomen. Zo niet Clement. Hij vertegenwoordigt de rechtervleugel van de SPD, staat pal achter Schröders hervormingen, is voorstander van kernenergie en verafschuwt de avances van partijgenoten in de richting van links.

En daar is de ruzie mee begonnen. Begin dit jaar werden in de deelstaat Hessen parlementsverkiezingen gehouden. Lijsttrekker voor de SPD was de 51-jarige Andrea Ypsilanti, die een links programma had met daarin onder andere snelle sluiting van de Hessense kerncentrale Biblis en afzien van de bouw van een nieuwe kolencentrale. Ze liet weten eventueel bereid te zijn in een coalitie samen te werken met de linkse partij Die Linke, taboe en schrikbeeld voor haar partijgenoten op de rechterflank.

In een zondagskrant waarschuwde Clement een week voor de verkiezingen ini Hessen voor de gevolgen van Yspilanti’s energiepolitiek. Als SPD’er spoorde hij met zoveel woorden de kiezers aan niet op zijn partij te stemmen. Pikante bijkomstigheid: Wolfgang Clement is commissaris bij het energiebedrijf RWE, exploitant van de kerncentrale Biblis in Hessen die Ypsilanti wil sluiten.

Clements partijgenoten in Noordrijn-Westfalen zagen in de column aanleiding een procedure te beginnen die moest leiden tot het royement van betrokkene. Dat de SPD dwarsliggers en partijcritici altijd heeft geduld, werd even vergeten. Vorige week maakte de afdeling Noordrijn-Westfalen bekend Clement te willen royeren.

Langzaam drong in vakantievierend Berlijn door dat met dit besluit een bom van jewelste tot ontploffing kan worden gebracht. Rainer Wend, SPD-fractielid in de Bondsdag, noemde de beslissing „het werk van doorgedraaide sektariërs”. Maar anderen, zoals de SPD’er Ralf Stegner, zijn het met het royement eens. „Wie voorturend op het eigen doel schiet, moet de club verlaten”.

Binnen enkele dagen breidde het debat over Clement zich uit. Het gaat nu mede over de vrijheid van meningsuiting en het recht van kritiek op de eigen partij. En het gaat over de koers van de SPD, en over de vraag of Schröders hervormingsbeleid moet worden voortgezet. SPD-voorzitter Beck ontkende gisteren dat de partijkoers ter discussie staat. Maar zijn woorden worden vandaag weggehoond door de Duitse pers, die bij gebrek aan binnenlands nieuws de rel tot op het bot uitbeent.

Wolfgang Clement neemt geen gas terug. „Wat ze verlangen is een muilkorf, speciaal voor het geval dat de SPD ergens met Die Linke samenwerkt. Maar dat zal met mij niet gebeuren”.

    • Joost van der Vaart