Jacob Zuma gebruikt rechtszaak voor campagne

De Zuid-Afrikaanse presidentskandidaat Jacob Zuma hoopt munt te kunnen slaan uit de corruptiezaak tegen hem die gisteren begon.

Ten koste van de rechtsstaat.

Er waren dit weekend toespraken van de nog altijd jarige Nelson Mandela die vond dat regeringspartij ANC „goed leiderschap” verdiende. Er was een nachtwake voor de deur van de rechtbank van zeker duizend aanhangers die de winterkou trotseerden in afwachting van hun leider en tienduizenden andere supporters. Er waren krantenkoppen die om vervroegde verkiezingen riepen en het aftreden van zittend president Mbeki. Met de rechtbankverschijning van verdachte Jacob Zuma, niet alleen beschuldigd van corruptie, fraude, witwassen en gangsterpraktijken maar ook de partijleider van het ANC, is gisteren de campagne voor de verkiezingen in 2009 begonnen.

Acht maanden voor die verkiezingen zijn Zuma’s rechtsgang en zijn politieke carrière onlosmakelijk met elkaar verbonden. In de rechtszaal probeerden Zuma’s advocaten gisteren voor de laatste keer de rechter ervan te overtuigen dat de beschuldiging dat Zuma eind jaren negentig steekpenningen aannam van een Frans wapenbedrijf moet worden ingetrokken. Het Openbaar Ministerie zou de procedures aan zijn laars hebben gelapt, en te lang hebben getreuzeld met het opstellen van de aanklachten.

Buiten de rechtszaal doen Zuma’s aanhangers er alles aan om een eventueel negatief oordeel van de rechtbank op te vangen en de rechtsstaat in diskrediet te brengen. Woordvoerders van het Zuma-kamp in het ANC zeiden dit weekeinde te vrezen voor een „mobilisatie van de rechters” tegen Zuma. Rechters worden nu in dezelfde hoek gezet als oppositie of aanhangers van Zuma’s grootste rivaal, zittend president Thabo Mbeki. „Anti-revolutionaire krachten”, worden zulke Zuid-Afrikanen genoemd door de leider van de ANC-Jeugdliga, Julius Malema. Ondanks protest van de mensenrechtencommissie blijft hij in toespraken roepen bereid te zijn „voor Zuma te sterven of te moorden”.

Dezelfde leider van de Jeugdliga verklaarde zondag in een radio-interview dat het nu tijd is voor president Mbeki om op te stappen en vervroegde verkiezingen uit te schrijven. De reden voor die oproep stond op de voorpagina van de anti-Mbeki krant Sunday Times. De krant citeert uit een rapport van een niet bij naam genoemde ‘Britse consultancy’ dat stelt dat president Mbeki zeker dertig miljoen rand (nu 2,5 miljoen euro) aan steekpenningen ontving van de Duitse schepenbouwer MAN Ferrostaal. Mbeki zou 2 miljoen aan Zuma hebben doorgesluisd en de rest van het geld in de partijkas van het ANC hebben gestopt. Met andere woorden: niet alleen Zuma heeft vieze handen, maar de hele partij. Mbeki’s noemt die beschuldigingen „vals”.

Sinds de meerderheid van het ANC in december Jacob Zuma aanwees als de nieuwe partijleider, verliest president Mbeki zienderogen de controle over het bestuur van het land. Begin juli dwong het ANC-bestuur Mbeki een belangrijke bondgenoot van Zuma toe te laten tot zijn kabinet. Kgalema Motlanthe, vice-voorzitter van het ANC, werd tegen de zin van Mbeki benoemd tot ‘minister van regeringszaken’ en bestuurt nu de facto het land terwijl Mbeki alleen nog in naam president is. Vorige maand dwong het ANC ook de premiers van de Oost- en de West-Kaap af te treden. Beiden zijn trouwe bondgenoten van Mbeki. Hun beoogde opvolgers zijn aanhangers van Jacob Zuma.

En zo wordt de machtsstrijd binnen het ANC nu op alle niveaus gevoerd. Zelfs gemeenteraden worden geschoond van vermeende ‘Mbeki-mensen’, soms met geweld. De provinciaal secretaris van de partij in de Kaapprovincie werd vorige maand in de nek gestoken. De woorden die Zuma op bijeenkomsten steeds gekscherend zingt, „geef me mijn machinegeweer”, worden door de fanatiekste aanhangers steeds meer letterlijk genomen.

De rechtszaal gebruikte Zuma eerder al als verkiezingspodium. Sinds hij in 2005 werd ontslagen als vice-president op beschuldiging van corruptie, groeide zijn aanhang op de stoep van het rechtsgebouw even snel als de overtuiging dat hij slachtoffer is van een politieke samenzwering. Het feit dat hij werd vrijgesproken van verkrachting van een seropositieve vrouw begin 2006 droeg daar aan bij, net als het getreuzel van het Openbaar Ministerie bij het opstellen van de aanklachten van corruptie en fraude. Niet ondanks maar juist dankzij de rechtszaken werd Zuma de meest genoemde naam in Zuid-Afrika. Zo won hij ook de strijd om het leiderschap van het ANC, een positie waarvoor volgens het partijprotocol officieel geen campagne mag worden gevoerd.

Het lijkt niet aannemelijk dat het Openbaar Ministerie erin zal slagen Zuma nog voor de verkiezingen in april volgend jaar veroordeeld te krijgen. Maar zelfs als dat wel zou gebeuren, hoeft een veroordeling Zuma’s opmars naar het presidentschap niet in de weg te staan. Binnen het ANC gaan steeds meer stemmen op voor een ‘generaal pardon’ voor alle ANC-functionarissen die financieel zouden hebben geprofiteerd van de wapendeal.Daarmee zou niet alleen Zuma zijn geholpen, maar volgens de laatste beschuldigingen de hele partij en dus ook president Mbeki.

Als er al politici waren die dachten politieke carrières met beschuldigingen van corruptie en fraude te kunnen breken, dan kregen ze Zuma als een boemerang terug.

    • Bram Vermeulen