Is de patiënt voor Fatah of Hamas?

Artsen in de door Hamas gecontroleerde Gazastrook zeggen iedereen te helpen, ook aanhangers van Fatah. Veel Fatah-aanhangers zijn argwanend. Los daarvan: door Israëls blokkade zijn er te weinig medicijnen.

Dr. Hasander Ziad, oncoloog, breekt het ijs op zijn spreekuur met een vaste grap. „Ben je van Hamas of van Fatah? Laat me raden. Hamas!” Hij raadt het meestal goed, zegt hij. „Ik hoor het aan de manier waarop de patiënten me groeten. Zeggen ze ‘salaam aleikum’, dan zijn ze meestal van Hamas. Groeten ze me met het meer neutrale ‘merhaba’, dan denk ik al snel: die is van Fatah.”

Zelf is de energieke Dr. Ziad lid van Hamas, de islamitische partij die het sinds vorig jaar volledig voor het zeggen heeft hier in de Gazastrook. En hij is er trots op. „Hamas heeft voor veel goeds gezorgd. Ze hebben rust en stabiliteit gebracht in het gebied. Ze maken er het beste van, ook hier in het ziekenhuis.”

Het Al-Shifa ziekenhuis is het grootste ziekenhuis van de Gazastrook. Het ligt in het centrum van Gazastad. Een complex van kleine en grote gebouwen, lange gangen met haperende tl-lampen en bloedhete wachtkamers. Gewapende politiemannen van Hamas, herkenbaar aan de donderblauwe uniformen, houden buiten in de schaduw de wacht. Het is rustig, deze ochtend. Dat een week later de strijd tussen Hamas en Al-Fatah weer op straat wordt uitgevochten, weet op dat moment niemand in het ziekenhuis.

De wachtkamer van Dr. Ziad is deze ochtend vol, zoals gebruikelijk. Kanker krijgt pas sinds kort in Gaza de aandacht die het verdient, zegt hij. „Tot voor kort liepen mensen lang met symptomen rond, maar deden er niets aan. Dat is gelukkig aan het veranderen.” De patiënten wachten geduldig in de hitte, een enkele wachtende steekt een sigaret op.

Mohammad, een modieus geklede student, zit bij de ingang van het ziekenhuis. Niet voor zichzelf, maar voor zijn oom, een nierpatiënt. Mohammad zegt dat hij niet graag in het ziekenhuis komt. „Een bolwerk van Hamas is het geworden. Ikzelf ben actief voor Fatah, hier word ik nerveus.” Mohammad geeft zijn achternaam niet, hij is bang voor Hamas. „En iedereen die ertoe doet in dit ziekenhuis, is van Hamas. De directeur, de internisten, de perswoordvoerder.”

Iedereen krijgt dezelfde behandeling in het Shifa ziekenhuis, zeggen de artsen. Maar sommigen willen wel graag even weten welke partij de patiënt aanhangt. Sinds de machtsovername van juni 2007 door Hamas is de top van het seculiere Fatah ondergedoken. Maar op het dak van talloze huizen wappert nog altijd de gele Fatah-vlag. Ze zijn bijna even algemeen als de groene Hamas-vlaggen.

Fatah-aanhanger Mohammad loopt naar buiten en laat de kogelgaten in de muur van het ziekenhuis zien. Hij herinnert zich hoe tijdens de machtsovername door Hamas het ziekenhuis het toneel van hevige gevechten was. „Partijgenoten van me zijn hier doodgeschoten, uit het raam gegooid. Natuurlijk zeggen ze dat ze iedereen gelijk behandelen, maar ze haten ons nog steeds.”

Woordvoerder Sami Hassan van het ziekenhuis maakt voor de zekerheid ook nog duidelijk dat Hamas de baas is in het Shifa ziekenhuis. Hij regelt een rondleiding door twee vrouwelijke medewerkers. Het ziekenhuis is trots, zeggen ze, op een nieuwe tentoonstellingsruimte. Daar zijn restanten van Israëlische raketten te zien, voorzien van teksten als ‘Deze raketten doden onze kinderen’. Aan de muur hangen foto’s van slachtoffers van bombardementen.

Het Shifa ziekenhuis mag dan stevig in handen van de regerende partij Hamas zijn, dat betekent nog niet dat de gezondheidszorg verbeterd is, zegt dokter Raed Arini, hoofd van het Kankerinstituut van Gaza. „Er is gebrek aan alles, werkelijk alles. Er zijn onvoldoende medicijnen, er zijn te weinig specialisten, de apparatuur is verouderd, als er al elektriciteit is.” Bitter zegt hij: „Dit is apparatuur die nog niet eens in een dierenziekenhuis hoort.”

Voordat een maand geleden het staakt-het-vuren tussen Israël en Hamas van kracht werd, liep het Shifa ziekenhuis vol vanwege Israëlische luchtaanvallen, zegt Arini. „Los van de gewonden kwamen er mensen kijken of hun geliefden hier lagen. Veel mensen kampten ook met stress en klampten willekeurige artsen aan.”

Uit gegevens van OCHA, de organisatie van de Verenigde Naties die de hulp aan de Palestijnse Gebieden coördineert, blijkt dat de instroom van goederen, ook medicijnen, sinds januari van dit jaar dramatisch is gekelderd. Sinds Israël bovendien begon de stroom af en toe af te sluiten en de toevoer van benzine te verminderen, is de gezondheidszorg sterk achteruitgegaan, aldus OCHA. Ongeveer achthonderd patiënten uit Gaza krijgen volgens OCHA maandelijks medische zorg in Israël of op de Westelijke Jordaanoever. Procedures om de andere kant van grenspost Erez te bereiken zijn alleen zo taai, dat enkele patiënten tijdens het vervoer zijn overleden. Israël houdt de grens met de Gazastrook goeddeels dicht, uit angst voor aanvallen van Hamas of concurrerende organisaties.

„Een team van Turkse artsen probeerde ons laatst te bereiken”, zegt ziekenhuiswoordvoerder Sami Hassan. „Het kostte hun vijf dagen om hier te komen. Dat moedigt buitenlandse artsen ook niet aan om hier te komen helpen.”

Juist voor de ruim vierhonderd nierpatiënten is de blokkade van de Gazastrook rampzalig, zegt OCHA. Zij zijn afhankelijk van intensief gebruik van apparatuur, en juist daar ontbreekt het vaak aan. In de hoek van het centrum voor nierdialyse ligt een stapel afgedankte apparaten. De patiënten moeten lang wachten voordat zij kunnen liggen bij een van de machines die het nog wél doen.

De grenzen tussen Israël en de Gazastrook mogen dan weer een piepklein beetje opengaan, volgens de artsen van het Shifa ziekenhuis komen er nog veel te weinig medicijnen binnen. Bovendien, zegt arts Arini, ook al komen er genoeg medicijnen binnen, dan nog is er een tekort aan artsen, verpleegkundigen en apparatuur. „Je kunt niet één probleem oplossen en de andere laten zitten. Het is één grote ellende hier.”

Nog een voorbeeld: in april, toen Israël de toevoer van benzine en stroom beperkte, besloot het Shifa ziekenhuis 50 procent te bezuinigen op de was. Sindsdien moeten lakens en handdoeken hergebruikt moeten worden voor ze in de wasmachine mogen.

Dr. Hasander Ziad ziet hoe slecht zijn ziekenhuis er aan toe is. Maar dat weerhoudt hem er niet van bij het afscheid nogmaals zijn steun aan Hamas te betuigen. „Als het aan Hamas ligt, zouden er twee ziekenhuizen bijkomen. Maar als er geen geld is en er onvoldoende medicijnen zijn, dan houdt alles op.”