Wel extra drukte, geen extra asfalt

De A4 bij Leiderdorp staat al jarenlang in de file top-20.

De verbreding van de weg is vertraagd. Maar de geplande Ikea komt er gewoon. En dus is er angst voor nog meer files.

Hij heeft een riante tuin aan het water met uitzicht op het groen, en dat vlak bij snelweg A4. Guus Lycklama à Nijeholt prijst zich gelukkig met zijn woning in het noorden van Leiderdorp, precies op de grens tussen stedelijk gebied en het Groene Hart.

Maar er dreigt blauw-geel gevaar. In het gebied Bospoort, even verderop, is een vestiging van Ikea gepland. Lycklama wijst naar een rij bomen. „Daarachter komt het, twee keer zo hoog als dat hotel.” De aantasting van zijn uitzicht vindt Lycklama niet het ergste. Het is hem te doen om de „verkeersconsequentie”. Door de extra bezoekers die Ikea trekt vreest hij, samen met andere omwonenden, dat het verkeer in de omgeving helemaal vast zal lopen. Zoals de vestigingen van Ikea bij Delft en Hengelo, waar op drukke dagen files op de snelweg staan en de afrit geregeld moet worden afgesloten.

Iets meer dan een jaar geleden oordeelde de Raad van State dat de A4 bij Leiderdorp niet mocht worden verbreed van twee keer twee- naar twee keer driebaans, omdat de luchtkwaliteit er niet door zou verbeteren (zie inzet). De gemeente Leiderdorp noemde de uitspraak een „ramp”. Bij de verbreding zou ook het deel van de snelweg dat nu het oude centrum van Leiderdorp doorsnijdt, verdiept en grotendeels overdekt worden aangelegd.

Verkeer en Waterstaat zag die verdiepte aanleg in het begin van deze eeuw nog als luxe. Daarom eiste het Rijk van Leiderdorp een eigen bijdrage van ruim achttien miljoen euro. Om als kleine gemeente aan een dergelijk bedrag te komen, was Leiderdorp genoodzaakt grond te verkopen. Ikea draagt voor een „belangrijk deel” bij aan die achttien miljoen euro, zegt wethouder grote projecten Kees Wassenaar (VVD).

Volgens berekeningen van Ikea zelf krijgt het gebied vanaf 2011 – wanneer de vestiging naar verwachting opengaat – te maken met bijna 30.000 extra verkeersbewegingen per week, op jaarbasis ruim 1,5 miljoen. „Het verkeer staat in Leiderdorp nu al vast, maar met de komst van Ikea wordt het nog veel erger”, zegt Hans Jansen van buurtvereniging De Steinen. Deze wijk ligt aan de Persant Snoepweg, een lokale weg parallel aan de A4, die tijdens spitsuren populair is als sluiproute.

Naar schatting komt 60 procent van de bezoekers van de nieuwe Ikea-vestiging uit Leiden en omgeving. Bewoners van De Steinen en andere woonwijken langs de Persant Snoepweg denken dat bezoekers uit de Leidse regio over deze en andere regionale wegen naar Ikea komen. Omwonenden zijn onder meer bang voor een verslechtering van de luchtkwaliteit en verkeersveiligheid.

De Persant Snoepweg is voor bezoekers uit de Leidse regio de meest voor de hand liggende route, zegt Guus Lycklama à Nijeholt. Lokale ondernemersverenigingen en de Kamer van Koophandel vrezen dat Leiderdorp en Leiden door de komst van Ikea minder goed bereikbaar worden. Zij laten nu zelf verkeersonderzoek uitvoeren. Wethouder Wassenaar „juicht dat toe”, maar vindt het wel „zonde van het geld”. „Wij baseren ons ook op cijfers van een onafhankelijk bureau. Volgens mij zal uit dit onderzoek niets anders komen.”

Dat de A4 na de opening van de Ikea-vestiging nog veel drukker wordt, staat niet ter discussie. Dat geldt zeker voor de periode dat de snelweg nog niet is verbreed. Wethouder Wassenaar rekent erop dat de Ikea in 2011 opengaat en dat de verbreding van A4 in 2014 klaar is. „Dan hebben we drie jaar extra ellende. Verkeerskundig is dat af te wikkelen.” Het Leiderdorpse college gaat ervan uit dat de A4 na de verbreding voldoende capaciteit biedt om de bezoekers van Ikea op te vangen.

Niet iedereen is zo positief. D66 in de Tweede Kamer stelde er vragen over aan minister Eurlings (Verkeer en Waterstaat, CDA). Kamerlid Boris van der Ham vindt dat er pas een Ikea kan komen als de verbreding van de A4 is voltooid, omdat door het extra verkeer de doorstroming en de luchtkwaliteit kunnen verslechteren.

Menno Bruning, ook van buurtvereniging De Steinen, noemt het „een slang die in zijn eigen staart bijt. De wegverbreding is noodzakelijk voor het vele verkeer op de A4. Om de verbreding te bekostigen is de Ikea nodig, maar door diezelfde Ikea keurt Raad van State straks de verbreding misschien wel weer af wegens te veel luchtvervuiling. En als de A4 wél wordt verbreed, staat het straks alsnog weer vast door het verkeer van Ikea.”

GroenLinks stelde ook Kamervragen over de kwestie. Die partij meent dat het Rijk ervan moet afzien Leiderdorp te laten meebetalen aan de verdiepte aanleg van de A4. De afspraken zijn volgens GroenLinks „achterhaald, omdat uit de uitspraak van de Raad van State blijkt dat de leefbaarheid van het dorp nauwelijks te winnen heeft met een verdiepte aanleg, gecombineerd met een wegverbreding”. De financiële afspraken hangen als een „molensteen” om de nek van de gemeente, aldus de Kamerleden Kees Vendrik en Wijnand Duyvendak.

Wethouder Kees Wassenaar is het van harte met GroenLinks eens dat Leiderdorp geen 18 miljoen moeten bijdragen aan de A4. Volgens hem was in 2002 een verdiepte aanleg ook al pure noodzaak, en had het Rijk de weg dus helemaal moeten financieren. De gemeente onderzoekt nu of ze onder het contract uit kan.

Als dat lukt, betekent dit volgens Wassenaar niet dat de komst van Ikea van de baan is. „Dan zouden we tegen Ikea moeten zeggen: ‘we hebben jullie geld niet meer nodig, het gaat niet door’. Dat kan niet. Bovendien zouden we dan schadeclaims van Ikea krijgen.”

    • Brian van der Bol