Via adoptie kreeg je de beste Romeinse keizers

Een beeld van keizer Hadrianus in toga was geen afbeelding van Hadrianus als `wijze man` (NRC Handelsblad, 26 juli). De toga was de kleding van elke vrijgeboren Romeinse burger. Evenmin was hij `slechts` een geadopteerde zoon van keizer Trajanus. Adoptie was destijds gangbaar. De geschiedenis kent een reeks van vijf goede keizers, de zogeheten `adoptiefkeizers` Nerva, Trajanus, Hadrianus, Antoninus Pius en Marcus Aurelius. Zij regeerden in het weldadigste tijdperk in de Romeinse geschiedenis.

Nieuw was adoptie ook toen niet. Julius Caesar adopteerde Octavianus Augustus. Deze adopteerde Tiberius. Vanaf Nerva echter werd de adoptie een politiek programma van de senatorenstand: de adoptie zou telkens de beste kandidaat voor het keizerschap aanwijzen: adoptio optimum quemque inveniet (Plinius). De Franse historicus Jérôme Carcopino meent overigens dat de adopties plaatsvonden binnen beperkte kring en dat daarbij hartstocht een rol speelde. Feit blijft echter dat dit adoptiestelsel werkte. Het vertraagde de neergang van het Romeinse Rijk met ongeveer een eeuw. Daarvoor moesten keizers wel kinderloos zijn. Oorzaak was wellicht onvruchtbaarheid door loodvergiftiging. Juist bij welvarende Romeinen werd gekookt in met lood beklede pannen, omdat zij meenden dat brons giftig was. Ook luxe schoonheidsmiddelen waren op loodbasis.

    • Rudolf Misset