‘Vechten is nu eenmaal heel duur’

De Rekenkamer moet de kosten onderzoeken van de missie in Uruzgan, vindt SP’er Van Bommel. „De kosten zijn al opgelopen naar 580 miljoen euro.”

Harry van Bommel Foto SP Harry van Bommel FOTO: SP Sp

Het Tweede Kamerlid Harry van Bommel van de Socialistische Partij heeft de Algemene Rekenkamer vandaag verzocht een onderzoek in te stellen naar de kosten van de Nederlandse militaire missie in de Afghaanse provincie Uruzgan. Daar is alle reden toe omdat deze volgens hem verder zullen oplopen dan de voor de komende twee jaar voorziene 510 miljoen euro. Zover is minister Van Middelkoop (Defensie, ChristenUnie) nog niet. Die zei zaterdag juist in het radioprogramma Tros Kamerbreed dat de operatie financieel is „afgedekt”. Toch zei hij ook dat iedere minister altijd met „eventualiteiten en tegenvallers” heeft te maken. Van Bommel beschouwt dit als een voorbode voor een financieel tekort.

Maakt u zich zorgen over de kosten van de missie in Afghanistan of over de operatie als zodanig?

„Over de kosten. Ons standpunt over de oorlog is bekend. We vinden dat de Nederlandse regering niet had moeten meewerken aan de Amerikaanse agenda om daar te gaan zitten. Maar los daarvan accepteren wij het politieke feit dat we er zijn. Maar dan is vervolgens aan de orde of de zaken wel goed worden voorgesteld. En daar maken wij ons zorgen over.”

Wat voor aanwijzingen hebt u dat het niet klopt?

„Ik ga hiervoor terug naar een rapport van de Rekenkamer uit 1997 over de kosten van vredesoperaties. Daarin wordt gesteld dat Defensie met niet betrouwbare ramingsmethodieken werkt. Ze zijn onvolledig en niet controleerbaar. Het betekende dat de kosten van vredesoperaties altijd hoger uitvielen. Dat zie je nu ook weer in Uruzgan. De eerste twee jaar zijn de kosten opgelopen van 380 miljoen naar 580 miljoen.”

Maar dat was bekend. De Kamer is hier toch mee akkoord gegaan?

„Ik denk dat we bij de begrote kosten voor de komende twee jaar nog een heleboel moeten optellen. Dat heeft onder andere te maken met de nazorg. We hebben voor het eerst een missie waarbij een fors aantal doden te betreuren valt, en een nog veel hoger aantal gewonden. Nu al zijn dat er zeventig waarvan 22 met blijvend letsel.

„Wij hebben steeds gezegd dat het geen opbouwmissie is maar een vechtmissie. Het accent ligt op vechten en dat is nu eenmaal veel duurder dan patrouille lopen. Of men heeft bij Defensie weinig geleerd van eerdere opmerkingen van de Rekenkamer, of de zaken zijn bewust rooskleuriger voorgesteld omdat men de zaak wilde presenteren als opbouwmissie. Dan kan je niet van tevoren al rekening houden met zware militaire verliezen of een fors aantal doden en gewonden.”

Als de Rekenkamer inderdaad vaststelt dat de kosten te laag zijn ingeschat. Wat dan?

„Dan is de politieke vraag aan de orde of Defensie dit niet van te voren had moeten weten of dat hier sprake is van boze opzet. Want het was natuurlijk van meet af aan duidelijk dat de regering de PvdA alleen over de streep zou kunnen trekken voor deze missie als aannemelijk kon worden gemaakt dat het een opbouwmissie was. En de PvdA heeft dan ook een ander probleem want het zou wel eens kunnen betekenen dat Defensie dan geen geld meer heeft voor de door die partij zo gewenste missies in Afrika.”

U noemt de kosten voor nazorg, maar die zijn toch niet zo hoog?

„Jawel! Nazorg is ontzettend kostbaar. Zeker als er sprake is van blijvende invaliditeit. Reken maar dat bij mensen die gebroken uit deze oorlog komen ook sprake is van psychische nood. Die kunnen niet naar een RIAGG of zo want die instanties hebben geen ervaring met oorlogstrauma’s. Ze moeten naar Defensie. De Kamer stelt terecht steeds hogere eisen aan nazorg. Het betekent dat ook na verloop van tijd contact wordt opgezocht met militairen die zijn afgezwaaid en die aanvankelijk geen klachten hadden. Dat brengt allemaal stijgende kosten met zich mee.”

Bent u pessimistischer of optimistischer over de missie?

„Pessimistischer. Defensie kan wel zeggen dat het de afgelopen maand relatief rustig is geweest in Uruzgan, maar je kan er niet geïsoleerd over spreken. De negatieve ontwikkelingen in omliggende provincies hebben ook gevolgen voor de situatie in Uruzgan.”

Meer over de missie in Uruzgan op nrc.nl/uruzgan

    • Mark Kranenburg