Na het gebed online voor een recept

De salafistische kostschool al-Musri nabij Jakarta heeft sinds kort internet. Via hun pc ontdekken de leerlingen voorzichtig de wereld buiten de pesantren.

Een pesantren in Surakarta. Op de school in Ciranjang wordt 19 uur per dag islamles gegeven. Foto Reuters Muslim students read the Koran at Al-Mukmin Islamic boarding school in Solo January 14, 2008. Picture taken January 14, 2008. REUTERS/Dwi Oblo (INDONESIA) REUTERS

De moderne wereld lijkt ver weg op pesantren al-Musri. Op het terrein van de islamitische kostschool in Ciranjang – zo’n drie uur rijden van Jakarta – lopen alle jongens in sarong en peci, een traditioneel rond hoofddeksel. Van de meisjes, in zwarte of witte chador, zijn alleen de ogen en voorhoofd zichtbaar. Hier geen mobieltjes, geen tv’s. Op zeilen op de grond ligt de rijstoogst te drogen. Arabische teksten worden gereciteerd.

Toch komt de buitenwereld sinds kort de al-Musri binnen. Sinds een jaar heeft de school een computergebouwtje waar leerlingen kunnen internetten. Aan de ene kant zitten de mannelijke leerlingen. Als de meisjes erbij willen zitten, wordt er een houten schot tussen gezet. Ze leren typen of Engels of hebben geschiedenisles.

Op internet zoeken ze bronnen voor de geschiedenisles, vertelt Siti Rachmawati (24), een van hun begeleiders. Ook willen leerlingen volgens haar weten hoe de schrijvers eruitzien van de boeken die ze lezen in de bibliotheek. Ook filmpjes zijn populair, zoals fragmenten van romantische komedie Get Married. Als ze zelf op internet zit, gaat Rachmawati MSN’en met vrouwen van andere pesantren. „Over vrouwendingen en problemen”, lacht ze. Haar grootste ontdekking op internet waren de recepten, al zijn de ingrediënten soms moeilijk te vinden.

Het internetprogramma op de al-Musri is een initiatief van het International Centre for Islam and Pluralism (ICIP) in Jakarta, een NGO die zich inzet voor harmonie tussen religies. Tot nu toe heeft de organisatie bij acht pesantren computerruimtes ingericht. „Wij hopen dat ze opener worden en beter geïnformeerd”, zegt projectleidster Elfira Diana Siregar. „Ons uiteindelijke doel is dat ze meer pluralistisch worden, meer tolerant tegenover andere religies.”

De pesantren zijn in Indonesië al eeuwenlang de belangrijkste instituten voor islamitisch onderwijs. Het land telt er naar schatting 11.000. Ze zijn goedkoop, ook leerlingen uit lagere milieus kunnen er terecht. Terwijl er vroeger alleen religieus onderwijs werd gegeven, onderwijzen veel scholen tegenwoordig ook het nationale curriculum.

Sinds een aantal jaar staan de kostscholen in een kwaad daglicht omdat een aantal terroristen gelieerd zijn aan pesantren. Zoals pesantren al-Mukmin in Centraal-Java, die werd opgericht door Abu Bakar Ba’asyir: jarenlang spiritueel leider van terreurorganisatie Jema’ah Islamiyah. Maar op niet meer dan enkele tientallen pesantren wordt geweld gepredikt, volgens de denktank International Crisis Group. Het grootste deel van de scholen is gelieerd aan de grote, gematigde islamitische organisatie Nadhlatul Ulama.

Binnen Indonesië staan de pesantren eerder onder druk vanwege het onderwijs. Afgestudeerden ontdekken te vaak dat Arabisch kunnen lezen en duizenden soera’s uit het hoofd kennen niet helpt bij het vinden van een baan.

Van de pesantren die deelnemen aan het internetproject is al-Musri, met 600 leerlingen, de meest orthodoxe. De school noemt zichzelf salafistisch, een zeer puristische stroming binnen de islam. Vanaf het eerste gebed om vier uur ’s ochtends tot elf uur ’s avonds, hebben de leerlingen les over de islam. Leerlingen die te vaak het gezamenlijk gebed overslaan, krijgen met de stok. De school is pas vijf jaar geleden begonnen met het onderwijzen van delen van het nationaal curriculum, waar ze de enige twee vrije dagen per week voor heeft ingeruimd. Een deel van het schoolbestuur protesteerde aanvankelijk tegen het internetproject. „Het internet is erg nieuw voor hen”, zegt projectmanager Farinia Fianto. „Ze zijn bang voor pornografie.”

Zittend op een kleed in zijn huiskamer, vertelt voorzitter Saeful Uyun hoe zijn al-Musri verandert. „Langzamerhand gaan we van onderwijs over religie ook naar onderwijs over praktische zaken. Ik wil dat de leerlingen als ze klaar zijn een baan kunnen krijgen en in het gunstigste geval zelfs banen kunnen creëren voor anderen.” Niet alle bestuurders waren het ermee eens, zegt Uyun. „Sommigen zijn bang dat we de islam vergeten.”

Het internet helpt met de modernisering, zegt hij. De al-Musri besteed veel aandacht aan landbouw en visserij. De school heeft veldjes waar rijst en groenten worden verbouwd, een viskwekerij, een tofufabriek en houdt melkkoeien. Op internet leren docenten over nieuwe landbouwtechnieken. Gevraagd naar de grootste ontdekking die hij zelf op het web heeft gedaan, zegt Uyun: „Dat je met koeienmest alternatieve energie kunt opwekken.”

Maar ook voor het religieus onderwijs is het internet handig. Via website almeshkat.net kunnen de leerlingen meer dan duizend islamitische boeken vinden. En ze leren meer over de islam in de rest van de wereld. „Ik kwam er achter dat er in de hele wereld meer interesse is voor de islam, dat kerken zijn veranderd in moskeeën”, zegt Uyun, die op internet heeft gelezen dat zelfs popster Michael Jackson moslim is geworden. „Het is echt de religie van de toekomst.”

De zoektocht levert ook negatiever hits op. Siti Rachmawati kon een dag niet eten en slapen na het zien van een onthoofdingsvideo uit Irak. En ze is geschrokken van de film Fitna van Geert Wilders. „Niet elke moslim is een terrorist”, zegt ze zachtjes. „Ik zie op internet dat mensen dat denken.” Als begeleidster zorgt zij dat de leerlingen zulke sites niet te zien krijgen.

Want als de leerlingen internetten, staat er altijd een begeleider bij om te controleren of ze geen pornosites of extremistische sites bezoeken. Toch lijkt dat toezicht niet waterdicht. In de ‘favorieten’ van een van de computers staan ook Hotel Boobs en Busty Nude Babes. Geen idee wat dat voor sites zijn, zegt begeleider Ubeidilah.

Ubeidilah (27), de vrome zoon van pesantren-baas Uyun, is zelf zo handig geworden op internet dat hij er zelfs geld verdient. Hij maakt websites over onderwerpen waar veel naar gezocht wordt, maar waar relatief weinig sites over bestaan, zoals ‘debt relief’ en ‘monster trucks’ en stopt ze vol met advertenties via Google en boekhandel Amazon. „Tot nu toe heb ik 14 dollar verdiend.”

Pesantren-bestuurder Uyun ziet in dat de kans bestaat dat zijn leerlingen zoveel over de buitenwereld leren, dat het strenge salafisme niet meer zaligmakend voor ze is. „We kunnen hier verschillende scholen van de islamitische leer vergelijken. Als ze iets anders beter vinden, is dat geen probleem. Alleen: zolang ze hier zitten, moeten ze zich aan onze regels houden.”

Maar de leerlingen van al-Musri blijken helemaal niet ontevreden met hun leven, als een aantal van hen de vraag krijgt wat ze later willen worden. „Pesantren-lerares”, roepen de 19-jarige meiden een voor een. En anders willen ze hun eigen pesantren oprichten.

Foto’s en meer info over de al-Musri op nrc.nl/jakarta