Langs de Wolga (12): Eindpunt Astrachan

DSC00203.JPGSinds vanochtend zes uur zijn we in Astrachan aan de Kaspische Zee, het eindpunt van onze reis. Een nachtelijke treinrit vanaf Volgograd heeft ons hierheen gevoerd, door een mistig steppenlandschap.De reis was minder comfortabel dan die van Samara naar Volgograd. Alsof het comfort afnam naarmate je verder naar het Zuiden trok. Zo deed de elektriciteit het niet, gingen de ramen niet open en leken de rijtuigen uit de nadagen van Stalin te stammen, waardoor we een kleine 400 kilometer door elkaar werden geschud alsof we in een botsauto zaten.In het restaurant was dit keer geen voedsel of water te krijgen. Ook was de wagonbewaarster niet erg behulpzaam, waardoor we maar vroeg besloten te gaan slapen en de hitte te vergeten.Het gezelschap in onze coupé was opnieuw bijzonder. Dit keer deelden we ons leven met Sasja, een technicus van een Shell-olieveld in Astrachan. Sasja was een bescheiden man, die niets met de politiek te maken wilde hebben en iedere kritische vraag over mogelijke onteigening van westerse olievelden behendig uit de weg ging. Maar hij vertelde met liefde over zijn vrouw en zoon, over zijn dorp bij Volgograd waar alleen maar oliepersoneel woonde, over zijn liefde voor de natuur.Uit alles wat hij zei, kon je opmerken dat dit zijn manier was om te overleven. Zo heb ik veel Russen de afgelopen tweeënhalve week leren kennen: als aardige, openhartige overlevers, als mensen die ieder op zich alles uit hun bestaan proberen te halen wat er voor hen inzit. Zakenman, oppositiepoliticus, winkelbediende, hoteldirecteur, schipper, arbeider, politiemajoor, soldaat, ze hadden allen één ding gemeen: ze wilden allen een redelijk comfortabel en beschaafd leven leiden en verschillen.Nu zitten we in een halfopgeknapt hotel aan de Wolga-oever, waar het nieuws van de dood van schrijver Aleksandr Solzjenitsyn ons bereikt. Als ik in het restaurant aan de 17-jarige Irina vraag of ze iets van hem heeft gelezen, kijkt ze me verbaasd aan en bekent dat ze nog nooit van hem heeft gehoord.DSC00291.JPGVanuit ons raam staren we weemoedig naar de Wolga. Een zwaar onweer trekt over het vlakke land. In de verte weerlicht het onafgebroken gele scheuten. De rivier is hier niet op haar mooist. De ene kant van ons uitzicht wordt begrensd door een snelweg en aan de andere kant steken fabrieksschoorstenen uit het landschap omhoog. Maar afscheid is afscheid, en ook op een lelijke vrouw kun je smoorverliefd zijn.DSC00298.JPGAstrachan wordt dezer dagen uitvoerig verbouwd, in verband met het stadsjubileum in oktober. Alsof het oliegeld nu pas over de vele bouwvallen wordt uitgestrooid. Het moet tot voor kort een echte Sovjet-stad zijn geweest met een slecht onderhouden negentiende-eeuws hart, wat imposante Stalingebouwen en veel halfingestorte houten huizen eromheen.DSC00280.JPGDe stad, waar 125 nationaliteiten samenleven en meer doet denken aan een provinciestad in Centraal-Azië, is een grote bouwkeet. Alles wat in de reisgids staat blijkt niet meer te bestaan of achter een metalen schutting schuil te gaan. Maar ondanks die ellendige drang om het mooie oude door iets lelijk nieuws te vervangen, heeft de stad iets aantrekkelijks, iets surrealistisch.Op de kade bij ons hotel staan de geraamtes van de nieuwe lelijkheid rondom een kantoor van oliegigant Lukoil. Flats en kantoorkolossen worden in hoog tempo uit de grond gestampt, ook omdat Poetin omlangs heeft verkondigd dat Astrachan de hoofdstad van de Kaspische Zee-regio moet worden.DSC00294.JPGOp de televisie wordt de zoveelste documentaire over Solzjenitsyn uitgezonden. Ik blijf gefascineerd kijken naar de flarden van dat bewogen en bijzondere leven. Ik weet nog goed hoe op mijn zestiende het lezen van zijn roman Een dag uit het leven van Ivan Denisovitsj mijn kijk op de Sovjet-Unie veranderde.Voortdurend gaan mijn gedachten uit naar al die plaatsen die we hebben bezocht, ieder met zijn eigen karakter, met zijn eigen bevolking. Ja, dit was onze reis. Een reis om nooit te vergeten.

    • Michel Krielaars