‘De groten keren altijd terug in de belangstelling’

Alexandr Solzjenitsyn wordt alom geprezen, maar in Nederland is nog slechts één van zijn boeken te krijgen.

„Solzjenitsyn was in zekere zin een tragische figuur”, zegt vertaler Arthur Langeveld. „In de jaren zeventig had hij een kolossaal publiek, maar de boeken die hij daarna schreef, zijn nauwelijks nog gelezen; zeker niet buiten Rusland. Hij was zozeer verbonden met de strijd tegen het communisme, dat hij deel is gaan uitmaken van dat tijdperk. Het wordt afwachten of zijn werk de tand des tijds doorstaat.”

De publieke belangstelling voor het werk van de Nobelprijswinnaar is in Nederland de laatste decennia gering, zegt vertaler Langeveld. „Deze zomer heb ik voor tijdschrift De Tweede Ronde een verhaal uit de jaren vijftig van hem vertaald, ik geloof dat het voor het eerst in twintig jaar was. Maar het was een mooi verhaal, zoals ook De Goelag Archipel nog steeds heel meeslepend is.”

In de Nederlandse boekhandel is alleen een herdruk van zijn debuut Een dag van Ivan Denisovitsj te krijgen. Die geringe belangstelling is volgens Willem Weststeijn, hoogleraar Slavische Letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam onterecht. Hij is een van de weinige Nederlanders die Het Rode Wiel heeft gelezen, het vierdelige en 7000 pagina’s dikke epos dat Solzjenitsyn schreef over de geschiedenis van de Russische Revolutie vanaf de Eerste Wereldoorlog. „Het is een combinatie van een roman en een historisch werk, zoals ook Oorlog en vrede dat is, al neigt Solzjenitsyn erg naar het historische element. Tolstoj had meer oog voor het spannende verhaal dat de lezers óók verwachten.” Behalve het eerste deel, Augustus 1914, is het nergens vertaald – behalve in Zweden. „Dat is zonde, die boeken zijn erg de moeite waard.”

Weststeijn ziet de romans van Slozjenitsyn als zijn belangrijkste werk: „Een boek als Kankerpaviljoen is erg goed, net als In de eerste cirkel.” Hij denkt dan ook niet dat de schrijver vergeten zal worden. „Zijn conservatieve opvattingen zullen hem in het Westen veel lezers hebben gekost, maar grote schrijvers keren altijd weer terug in de belangstelling. Met Brodsky was hij de belangrijkste Russische auteur van de tweede helft van de vorige eeuw. Zijn tijd komt wel weer.”

Jozien Driessen-Van het Reve publiceerde in 1973 de bundel Solzjenitsyn (1973) bij De Boekerij: „Dat boek was bedoeld om een steentje bij te dragen aan zijn strijd tegen het communisme. Om de achtergronden duidelijk te maken en om te laten zien dat hij geen geheim agent van het Westen was. Destijds waren er nog veel mensen in het westen die dachten dat alle Russen communisten waren. Die heeft hij de ogen geopend. Zijn laatste boek ligt nog overal in Sint Petersburg op de toonbanken van de boekwinkels: een omstreden interpretatie van geschiedenis van hoe de Russische overheid de afgelopen tweehonderd jaar de joden heeft behandeld. Ik weet niet of het een goed idee is als veel mensen dat lezen.”

Het stoffelijk overschot van Solzjenitsyn wordt overgebracht naar de Academie voor Wetenschappen in Rusland, waar morgen een afscheidsceremonie plaatsvindt. De begrafenis is woensdag, op de begraafplaats van het Donskoï-klooster in Moskou.

Rectificatie / Gerectificeerd

Correcties en aanvullingen

Solzjenitsyn

In het artikel De groten keren altijd terug in de belangstelling (4 augustus, pagina 6) wordt gemeld dat alleen het eerste deel van Aleksandr Solzjenitsyns werk Het Rode Wiel ooit in een andere taal dan het Zweeds is verschenen. Het tweede deel, November 1918 verscheen echter ook in het Engels.