Fortis nu zonder echte CFO

Twee topmannen zijn al weg bij Fortis. De vraag is wie nog zal volgen.

Als dit de nieuwe openheid is die Fortis twee weken geleden beloofde, dan weten klanten en aandeelhouders van de bank-verzekeraar sinds gisteren dat er nog niet zo veel veranderd is. Ook Fortis’ tijdelijke topman Herman Verwilst blinkt uit in goed verpakte nare boodschappen.

Het nieuws dat financieel bestuurder Gilbert Mittler de wacht is aangezegd, werd gistermiddag gepresenteerd alsof hij promotie heeft gemaakt. Hij wordt „speciaal adviseur” van de bestuursvoorzitter. Een „nieuwe belangrijke functie” die een „erkenning betekent van zijn enorme ervaring en grote betrokkenheid”.

In werkelijkheid is de 59-jarige Mittler het tweede slachtoffer in de top van Fortis, sinds de bank-verzekeraar eind juni de buitenwereld verraste met een onheilspellende serie noodmaatregelen om de balans met ruim 8 miljard euro te versterken. Het duurde twee weken voordat ‘slachtoffer 1’ viel: topman Jean-Paul Votron, de man die nog in mei had geroepen dat het concern financieel gezond was. Na een maand sneuvelt nu ook de financiële man.

Bij nader inzien was de overname van een deel van ABN Amro à 24 miljard euro toch een te zware brok op de maag. Zeker toen daar de internationale kredietcrisis overheen kwam en ook in Brussel voor problemen zorgde. Fortis heeft tot nu toe al bijna 4,4 miljard euro moeten afboeken op zijn aan wankel krediet gerelateerde beleggingen. Komende maandag zal Fortis bij de presentatie van de cijfers over het tweede kwartaal nieuwe afschrijvingen bekendmaken, zo heeft het bedrijf al eerder aangekondigd.

De man die deze kwartaalcijfers op een rij heeft gezet, zal ze dus niet meer zelf presenteren. Gisteren is de Belg Mittler – de financiële architect van de overname van ABN Amro en door ingewijden omschreven als de „persoonlijke financiële adviseur” van president-commissaris Maurice Lippens – met onmiddellijk ingang uit zijn functie ontheven.

Beleggers reageerden opgelucht op het vertrek dat ’s ochtends al in de lucht hing. De koers van het aandeel Fortis sloot 2,9 procent hoger op 9,30 euro. Het is echter de vraag of aandeelhouders en klanten van het Belgisch-Nederlandse bedrijf op korte termijn wel wat hebben aan de eerste personele stap die tijdelijk topman Verwilst heeft gezet.

Verwilst heeft er voor gekozen om zijn chief financial officer niet te vervangen. De topman zal binnen de raad van bestuur voorlopig zelf de eerst verantwoordelijke zijn voor de financiële zaken, en de andere taken waar Mittler over ging – onder meer risicobeheer en juridische zaken. De dagelijkse werkzaamheden op dit terrein worden uitgevoerd door de laag onder het bestuur, het zogeheten business executive committee. Lars Machenil (financiën), Fred Bos (risicobeheer) en Jeannine Quaetaert (juridische zaken) zullen daarbij rechtstreeks rapporteren aan Herman Verwilst.

Dat voor het financiële bestuur geen nieuwe topfunctionaris wordt benoemd is niet echt geruststellend voor een ingewikkeld conglomeraat dat in acute financiële problemen verkeert.

Anderen wijzen erop dat Gilbert Mittler iemand was die vooral in de schaduw van Lippens functioneerde. „Tijdens een vergadering kwam hij zelden actief op de voorgrond”, zegt een ingewijde. Het bundelen van de taken financiën, risicobeheer en juridische zaken onder één persoon – bij een herstructurering van het topmanagement op 1 januari – bleek voor Mittler „een brug te ver”.

Een bron binnen Fortis zegt dat het de taak zal zijn van de uiteindelijk nieuwe topman – waarnaar de raad van commissarissen nu op zoek is – om een nieuw financieel kanon aan te stellen. Om de knagende onzekerheid rond het financiële concern te beëindigen is het zaak dat die nieuwe bestuursvoorzitter er snel komt.

Het vertrek van Jean-Paul Votron en Gilbert Mittler dient daarbij als een „voorlopige buffer” voor de positie van president-commissaris Maurice Lippens. Hij is de laatste hooggeplaatste functionaris die nog voor enige continuïteit kan zorgen van het concern – een uitdrukkelijke eis van de Nederlandse en Belgische toezichthouders met het oog op de integratie van ABN Amro.

In kringen van gefortuneerde Belgische beleggers wordt „een volledige aflossing van de wacht” als enige oplossing gezien om het vertrouwen te herstellen. Het scenario doet de ronde dat graaf Lippens „de eer aan zichzelf zal houden” nadat hij zonder gezichtsverlies heeft kunnen meewerken aan de vorming van de nieuwe Fortis-top. De aanstelling van een Nederlander in de functie van bestuursvoorzitter of president-commissaris behoort daarbij tot de mogelijkheden. De naam die daarbij valt is die van de Nederlandse commissaris Jan-Michiel Hessels, voormalig topman van winkelconcern Vendex KBB.

Lees eerder stukken over de problemen bij Fortis op nrc.nl/economie