De ene onthulling volgt op de andere

Radovan Karadzic is deze week voorgeleid voor de VN-rechter, maar hoe hij precies werd gearresteerd blijft onduidelijk. De Servische media doen reconstructiepogingen.

Radovan Karadzic in Pale in 1996 (l), op een ongedateerde foto (m) en voor het VN-hof donderdag. Foto AP ** FILE ** This three picture combination shows: on the left, Bosnian Serb Leader Radovan Karadzic in an April 1996 file photo during the Bosnian Serb assembly session in Pale, some 16 kilometers (10 miles) east of Sarajevo, the centre photo shows, Karadzic in an undated photo released by Belgrade's "Healthy Life" magazine Tuesday July 22, 2008, made at an undisclosed location in Belgrade with glasses, long white hair and a beard and the photo on the right shows Karadzic appearing in the courtroom during his initial appearance at the U.N.'s Yugoslav war crimes tribunal in The Hague, Netherlands, Thursday July 31, 2008 (AP Photo) Associated Press

rotterdam, 2 aug. - Eigenlijk was de arrestatie van Radovan Karadzic in Belgrado op 22 juli een toevalstreffer. Althans, volgens de Servische autoriteiten zelf. De geheime dienst was op zoek naar de andere voortvluchtige hoofdverdachte van de gruweldaden in de Bosnische oorlog (1992-1995): ex-generaal Ratko Mladic. „Per toeval” kwamen de Servische inlichtingendiensten op het spoor van Karadzic, zo verklaarde de hoogste verantwoordelijke Servische ambtenaar voor samenwerking met het Joegoslavië-tribunaal, Rasim Ljajic, tijdens een persconferentie op 22 juli, daags na Karadzic’ aanhouding.

Het door Ljajic gesuggereerde verband tussen de speurtochten naar Karadzic en Mladic is één van de weinige officieel vrijgegeven details rondom de aanhouding van Karadzic en zijn overdracht naar het VN-hof eerder deze week.

Inmiddels is het punt ondergesneeuwd in een aanhoudende onthullingenstroom in de Servische media. Er wordt alom gespeculeerd over de precieze datum van zijn arrestatie. Over hoe lang hij al in de gaten werd gehouden. En over de eventuele betrokkenheid van buitenlandse inlichtingendiensten.

De onthullingen zijn dikwijls gebaseerd op anonieme bronnen binnen de politie en veiligheidsdiensten en lezen niet zelden als een thriller. Het dagblad Blic beschrijft hoe begin juni de telefoon gaat in het hoofdkwartier van het Servische Veiligheids- en Informatieagentschap (BIA), de belangrijkste Servische veiligheidsdienst. De beller blijkt een anonieme tipgever. Niets eigenaardigs, burgers bellen wel vaker met allerlei wetenswaardigheden. Ditmaal vertelt een ernstige mannenstem over een alternatieve therapeut die heel Servië zou bereizen. „Ik zou het natrekken. Volgens mij lijkt zijn stem erg op die van Karadzic.” Daarna hangt de beller op. Het blijkt de gouden tip.

Dat is maar één versie van het verhaal. Het boulevardblad Press schrijft dat de BIA al in 2002 hoorde dat Karadzic in Belgrado woonde, leek op een magiër en een witte baard droeg. Maar de dienst nam deze informatie niet serieus.

Nee, het waren juist buitenlandse inlichtingendiensten die de BIA in 2003 waarschuwden dat Karadzic zich in Belgrado bevond, „met lang haar en een baard”, verklaarde ex-BIA chef Goran Petrovic voor de Servische televisie.

Het precieze moment van Karadzic’ verhuizing naar Belgrado – waarschijnlijk vanuit het bergachtige gebied tussen Bosnië, Servië en Montenegro waar hij eerder werd gezocht – blijft onduidelijk. Maar dat hij al enkele jaren in de Servische hoofdstad vertoefde is aannemelijk. In 2004 beweerde ook Carla del Ponte, de voormalig aanklager van het Joegoslavië-tribunaal, dat Karadzic’ woonplaats Belgrado heette.

Ook onzeker blijft het precieze moment van zijn arrestatie. Karadzic zelf zei donderdag in de VN-rechtszaal dat hij al op vrijdag 18 juli werd aangehouden – drie dagen eerder dan door de Servische autoriteiten was gemeld. „Door drie mannen in burger, die mij drie dagen lang ontvoerden”, aldus Karadzic.

Ooggetuigen bevestigen dit verhaal in de Servische pers. Op vrijdagavond rond half tien zou Karadzic zijn opgepakt, in stadsbus 73. Esmina Golubovic uit de voorstad Ugrinovci, die dezelfde bus nam, vertelt in boulevardblad Kurir: „Drie politiemannen grepen hem hardhandig vast.” Enkele buspassagiers zouden getuigenverklaringen hebben afgegeven aan de politie. De krant Vecernje Novosti weet daaraan toe te voegen dat tussen vrijdag en maandag, toen de arrestatie officieel plaatsvond, DNA-onderzoek op hem werd uitgevoerd.

Temidden van alle onthullingen en onzekerheden geldt een aantal dingen als vrijwel zeker. Zo is het alleszins aannemelijk dat de arrestatie veel te maken had met de recente regeringswisseling in Belgrado. De pro-Europese Democratische Partij (DS) van president Boris Tadic, die sinds 7 juli aan de macht is, wil dat Servië snel lid wordt van de Europese Unie. De EU eist dat Belgrado eerst verdachten van oorlogsmisdaden arresteert en overdraagt aan het Joegoslavië-tribunaal.

Al tijdens de vorige regering van de nationalistische premier Vojislav Kostunica had Tadic een aantal cruciale benoemingen doorgedrukt, zoals die van Rasim Ljajic, een moslim die aan het hoofd staat van de Nationale Raad voor samenwerking met het VN-tribunaal. Ook binnen de BIA, de veiligheidsdienst, werkten al enkele Tadic-getrouwen.

Na het aftreden van Kostunica was de weg vrij voor de belangrijkste benoeming: die van een nieuwe chef van de veiligheidsdienst BIA. De BIA werd onder Kostunica geleid door Rade Bulatovic, een vertrouweling die eerder werkte als zijn veiligheidsadviseur. Tadic en de nieuwe DS-premier Mirko Cvetkovic vervingen hem door hun eigen man, de DS-aanhanger Sasa Vukadinovic. Officieel ging hij aan het werk op 18 juli – drie dagen voor de officiële datum van de aanhouding van Karadzic.

Meerdere Servische kranten schrijven dat de ophanden zijnde arrestatie van Karadzic slechts binnen een zeer kleine kring van Tadic-getrouwen bekend was. De minister van Binnenlandse Zaken, Ivica Dacic, verklaarde dat zijn ministerie niets met de actie te maken had en distantieerde zich zelfs van de actie. Dacic is lid van een kleinere coalitiepartij, de Socialistische Partij van wijlen Slobodan Milosevic.

Op woensdagochtend 29 juli om 3.45 uur brachten gemaskerde mannen van de Servische veiligheidsdienst Karadzic in een konvooi zwarte jeeps naar het vliegveld van Belgrado, waar een vliegtuig klaarstond naar Den Haag.

In Den Haag, tijdens voorgeleiding voor het tribunaal afgelopen donderdag, heeft Karadzic al laten zien dat hij zijn versie van het verhaal van zijn arrestatie graag deelt met rechters en publiek.

    • Mark Beunderman