Compromisloze stijl Kirchner valt slecht

Een voortdurende politieke crisis en een oplopende inflatie houden Argentinië in de ban. Voor president Kirchner, die haar populariteit rap ziet dalen, is het alle hens aan dek.

De man die de Argentijnse president Cristina Kirchner de grootste politieke nederlaag toebracht sinds haar aantreden, kwam haar deze week voor het eerst weer onder ogen. Het was een overleg tussen Kirchner en haar vicepresident, Julio Cobos, waarover in de aanloop door de Argentijnse media al veel was gespeculeerd. Kil, zakelijk, of verzoenend; hoe zou het gesprek verlopen?

Op donderdagochtend 17 juli gaf Cobos in de Argentijnse Senaat de doorslaggevende stem die een controversieel wetsvoorstel van de president van tafel veegde. Het plan om exportheffingen op bepaalde landbouwproducten als soja te verhogen van 35 tot bijna 50 procent was daarmee van de baan. Tot luid gejuich van de middenklasse en de grotere boeren die maandenlang hadden geprotesteerd en met blokkades het land hadden lamgelegd.

Wat er allemaal deze week besproken is tussen Cobos en Kirchner blijft een beetje gissen. De Argentijnse krant La Nacion beschreef het overleg als 45 minuten van hoge spanning. De nieuwe kabinetschef Sergio Massa noemde het achteraf een openhartig gesprek, maar van enige toenadering of verzoening zou geen sprake zijn geweest. Massa trad vorige week aan, nadat zijn voorganger en vertrouweling van de president, Alberto Fernández, was opgestapt wegens de afgang in de senaat.

De voorgenomen exportheffing was het stokpaardje van Kirchner en haar man Nestor, de vorige president. De extra inkomsten zouden worden gebruikt voor onder andere armoedebestrijding en investeringen in scholen en ziekenhuizen. Het zou wellicht de boeren stimuleren om meer voor de eigen markt te produceren, zodat stijgende voedingsprijzen in eigen land zouden worden beperkt.

Vanwege het hevige verzet van de boeren besloot Kirchner, die zelf weigerde in te binden, de kwestie aan het parlement voor te leggen. Een logische stap, aangezien zij verwachtte daar een comfortabele meerderheid te hebben. Zo zou zij de buit binnenhalen zonder daarvoor te hoeven onderhandelen met de boeren. In de Argentijnse Tweede Kamer kreeg het voorstel steun, maar de Senaat schoot het uiteindelijk af. Met één stem verschil: die van Cobos.

Deze week publiceerde consultantsbureau Giacobbe & Asociados de resultaten van een opinieonderzoek. Daaruit bleek dat Kirchner slechts de steun geniet van 19,2 procent van de bevolking. Haar compromisloze regeringsstijl zou niet goed zijn bevallen. En vervelender voor haar: de helft van de bevolking zou het vertrouwen in de president hebben verloren. Haar vicepresident daarentegen kon rekenen op de steun van bijna 68 procent van de Argentijnen. Zijn populariteit is na zijn ‘nee’ tegen de exportheffing omhoog geschoten.

Dat is pijnlijk voor de president die bij haar aantreden in december vorig jaar nog zo populair was en kon teren op het succes van haar man. Het land en in het bijzonder de economie staan er echter niet zo rooskleurig voor. Hoewel de Argentijnse economie de afgelopen jaren hard is gegroeid, met een gemiddelde van 9 procent sinds 2003, heeft de bevolking haar koopkracht hard achteruit zien lopen.

Officieel ligt het inflatiecijfer rond de 9 procent, maar critici en vooraanstaande economen twijfelen openlijk aan de betrouwbaarheid daarvan. Zij schatten dat de inflatie eerder rond de 20 procent ligt. Dat vermoeden wordt versterkt door INDEC, het Argentijnse bureau voor de statistiek. De medewerkers van INDEC beschuldigen de regering al lange tijd van manipulatie van de inflatie; de regering zou bepaalde cijfers opzettelijk niet laten meewegen bij het berekenen van de inflatie.

Hoewel Argentinië een landbouwreus is, voelt de bevolking ook de stijgende voedselprijzen aan den lijve. De vier maanden durende crisis rond de exportheffing heeft dat verergerd. Door de protesten en wegblokkades van de boeren werden vooral de steden getroffen, door tekorten en prijsstijgingen waarvan de gevolgen nog steeds voelbaar zijn.

Wat gaat Kirchner nu doen? Toen zij aan de macht kwam smeedde zij een brede coalitie. Maar de polarisatie rond de exportheffing heeft de harmonie binnen de coalitie onder druk gezet. Ook gouverneurs van haar eigen peronistische partij hebben tegen het voorstel gestemd.

Tijdens haar verkiezingscampagne vorig jaar beloofde zij de kiezers, anders dan haar man, voor een consensusstrategie te gaan. Nestor Kirchner was meer een interventionist, die bijvoorbeeld kunstmatig via prijscontrolemechanismen inflatie probeerde te beteugelen. Met het eenzijdig opleggen van een hogere exportheffing op landbouwproducten, tot grote woede van de boeren, leek Kirchner eenzelfde route te volgen als die van haar man. De vraag is of ze nu, na het debacle, wel bereid zal zijn compromissen te sluiten.

Toen vicepresident Cobos deze week Cristina Kirchner bezocht, had hij een lijstje met wensen bij zich. Namens de zogenoemde Radicales K (voormalige leden van de partij Radicale Burgerunie), die deel uitmaken van de coalitie, vroeg hij om meer inspraak bij beslissingen rondom belangrijke onderwerpen als inflatie, onderwijs en energie. Waarom? Omdat de Radicales K dat was beloofd toen zij zich aansloten bij de coalitie, een toezegging die president Kirchner – volgens een ingewijde tegenover La Nacion – nooit heeft waargemaakt.

    • Philip de Wit