Afgetobd groen wordt even grauw als bebouwing

Hans Scholten: Sjanghai 2005-2007 Scholten, Hans

Tentoonstelling Urban Futures #2 door Hans Scholten, in Huis Marseille, Keizersgracht 401, Amsterdam. Te zien t/m 24 augustus, dinsdag t/m zondag, 11-18 uur. Inl: 020-5318989, www.huismarseille.nl

Met je ogen voel je de laag gruis en stof die alles bedekt in de steden die Hans Scholten overal in de landen van het Midden-Oosten en Verre Oosten fotografeert. Beiroet, Bakoe, Teheran, Sjanghai: ze breiden niet uit, ze woekeren. In deze miljoenensteden is er nauwelijks of geen ordening; het stadslandschap is het rauwe product van politieke en economische ontwikkelingen. Een verzorgde omgeving is zo te zien een luxe die aan de rijken en aan het Westen is voorbehouden.

Op de tentoonstelling Urban Futures #2 in Huis Marseille zien we krotten naast torenflats staan, stoffige stegen achter brede boulevards als ontzielde asfaltvlaktes. De contrasten zijn groot, maar de gelijkvormigheid is nog groter. Overal hebben inwoners zelf maar hun paden uitgesleten over de kapotte trottoirs, langs de hopen puin, stapels stenen en verwaarloosde percelen. Het kale geraamte van een gebouw staat duidelijk al jaren te wachten op voltooiing – maar of het nu de sloop is of de bouw die nog moet worden voltooid, dat valt er amper uit op te maken.

Hans Scholten (Roermond, 1952) fotografeert in zwart-wit. Kleur zou volgens hem te veel afleiden van het onderwerp waar het hem om gaat, namelijk de structuren die deze snelgroeiende steden kenmerken.

Om dezelfde reden komen er dan ook weinig mensen voor op zijn foto’s, maar alles wat we zien is door mensen gemaakt en de druk die hun grote aantallen op de steden leggen, is intens voelbaar. Een enkele keer duikt er onverwachts op een foto iets op van een individu in al die massaliteit, en dat werkt ontroerend. Bijvoorbeeld op de foto van een steeg die tussen de huizen is volgehangen met beddegoed. Uit één raam hangt met wasknijpers aan zijn oren een groot pluchen konijn te luchten.

Dat beetje afgetobde groen dat er is, wordt door dezelfde gruis en stof bedekt en neemt daarmee de schutkleur van de bebouwing aan. Op een van de groot afgedrukt foto’s uit Sjanghai kunnen we net iemand onderscheiden die achter het raam staat in de muur van flats aan de overkant van de binnenplaats. Hij heeft zijn ramen beplakt met stickers van bloemen en planten – een laatste herinnering aan de natuur van de belegerde stadsbewoner.

De weinige straten en gebouwen die wel verzorgd zijn, liggen haast allemaal achter hekken. De woontorens met ingebouwde airco – dus zonder al die witte dozen in het raam waar de was omheen hangt – staan naast de vijver en de tennisbaan en worden van de hardvochtige buitenwereld afgeschermd door portiersloges en slagbomen. Voor China is dat op zichzelf geen nieuw fenomeen: het leven van de uitgebreide gezinnen concentreerde zich van oudsher rond de binnenplaats van het familiecomplex.

De tentoonstelling Urban Futures #2 maakt deel uit van een langlopend project. Hans Scholten, van huis beeldhouwer die veel installaties maakte waarbij hij fotografie gebruikte, stelt in feite een reusachtig fotoarchief samen waarvan deze expositie een bescheiden dwarsdoorsnede is.

Slechts bij enkele grote afdrukken op de expositie in Huis Marseille wordt aangegeven in welke stad de foto is gemaakt, maar verder worden ze zonder plaatsaanduiding als een filmisch reisverslag op wanden en tafels van triplex neergelegd en opgeplakt – even onaf als de steden zelf. Alsof je het allemaal kunt beschouwen als een ‘work in progress’, één generieke stad waar het beeld wordt bepaald door de chaos van de groei. Je zou het ‘organisch’ kunnen noemen, als dat niet wat al te rooskleurig klonk.

De bewoners van deze massale steden moeten over een stevige dosis zelfredzaamheid beschikken. Het is benauwend en deprimerend en tegelijkertijd spreekt er uit de wanorde ook een tomeloze drang en energie. De bouw gaat in een overrompelend tempo, op de hielen gezeten door het even vlugge verval.

    • Tracy Metz