Scheveningen is net als het voormalige Joegoslavië

De verdachten van het Joegoslavië-tribunaal hebben relatief veel vrijheid.

Karadzic zei gisteren dat hij zich zorgen maakt om zijn veiligheid in de gevangenis.

Als Slobodan Milosevic geen zin had om te koken, belde hij naar verluidt vanuit zijn cel in Scheveningen naar een bezorgservice voor Servische maaltijden. De specialiteiten van de Balkan werden aan de poort van de VN-gevangenis afgeleverd.

Gouden tijden voor de bezorgservice, nu ook de voormalige leider van de Bosnische Serviërs Radovan Karadzic in Scheveningen zit? Hij kan in ieder geval samen koken met een aantal landgenoten. Maar voorlopig blijft hij alleen in zijn cel. Pas later, als hij meer gewend is, kan hij zich mengen met landgenoten, mits dat geen schade toebrengt aan de zaak.

Karadzic vreest in hechtenis wel voor een aanslag, zo zei hij gisteren bij zijn voorgeleiding voor de rechter van het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag. „Het is een kwestie van leven of dood.” Hij zou bang zijn voor Richard Holbrooke, de architect van de Dayton-akkoorden. Holbrooke zou in 1996 een deal met Karadzic hebben willen sluiten; als hij zou aftreden als Bosnisch-Servisch president, zou hij geen straf krijgen. Holbrooke heeft zulke initiatieven altijd ontkend. Nu zou Holbrooke Karadzic alsnog willen laten liquideren, zo zei deze: „Zijn arm reikt ver.”

Op dit moment zitten 38 verdachten uit het voormalige Joegoslavië vast in het speciale VN-gedeelte van de gevangenis van Scheveningen. Hun cellen zijn relatief luxe, afgaand op het film- en fotomateriaal dat door het tribunaal is verspreid. Het oogt meer als een opgeruimd studentenhuis dan als een detentiefaciliteit voor verdachten van oorlogsmisdaden. De locatie is dan ook niet bedoeld voor permanente detentie, maar als tijdelijk onderkomen voor de verdachten. Veroordeelden worden overgeplaatst naar gevangenissen, bijvoorbeeld in Frankrijk, Noorwegen of Zweden.

De bewoners van de VN-gevangenis hebben er een cel van vijftien vierkante meter met bed, bureau, kledingkast, douche, wc, wasbak, koffieapparaat, radio en tv. Ook is er een sportzaal en zijn er kranten en tijdschriften. Familie en vrienden komen overdag op bezoek. Ook kunnen gevangenen gitaar of keyboard spelen.

Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen etniciteit of stand, aldus de informatie van het tribunaal.

Volgens een voorlichtingsfilmpje kunnen gedetineerden computercursussen en Engelse taallessen volgen. Ze krijgen één uur per dag de mogelijkheid in de buitenlucht te lopen. Radovan Karadzic kan straks als hij zou willen een nationaal voetbalelftal formeren: er kan gezamenlijk buiten gesport worden.

Al dit comfort heeft een reden. Verdachten moeten zich goed kunnen voorbereiden op hun proces, in alle rust en geconcentreerd, zo luidt de filosofie van het tribunaal.

Karadzic bevindt zich in Scheveningen in bont gezelschap. Het is nog niet bekend op welke etage hij een cel krijgt toegewezen, maar als hij door zijn afdeling wandelt, is het mogelijk dat hij strijdmakkers én vijanden tegenkomt. Overdag mag door zijn eigen afdeling lopen. Alleen als bewakers gaan lunchen of vergaderen, moet hij achter slot en grendel.

Mogelijkerwijs komt hij Vinko Pandurevic tegen, een voormalig kapitein van het Joegoslavische Volksleger. Volgens het tribunaal was hij als leider van de Zvornik Brigade betrokken bij de massamoord in Srebrenica., waarbij ten minste 8.000 jongens en mannen werden gedood.

Een andere verdachte van de gruweldaden in Srebrenica is Vujadin Popovic, volgens de aanklacht verantwoordelijk voor de gevangenneming van moslims in de enclave. Ook zijn proces loopt nog.

Een ander kopstuk is Momcilo Krajisnik, die onder meer met Karadzic deel uitmaakte van de Bosnisch-Servische politieke leiding. In september 2006 werd Krajisnik schuldig bevonden aan het opdracht geven tot de vervolging van moslims en Kroaten. Zijn zaak dient in hoger beroep.

De VN-vleugel in Scheveningen is als het Joegoslavië van vroeger: naast vrienden zijn er ook vijanden. Zoals Ante Gotovina, een voormalige Kroatische generaal die door het tribunaal wordt beschuldigd van moord op Serviërs in Kroatië.

    • Jaus Müller