Karadzic wil vooral zijn eigen verhaal kwijt

Radovan Karadzic werd gisteren voorgeleid voor de VN-rechter. De rechter wil haast maken, maar de verdachte wil eerst de ‘vele onregelmatigheden’ bij zijn arrestatie bespreken.

Nabestaanden van slachtoffers van ‘Srebrenica’ kijken naar het proces-Karadzic op de televisie. Foto AFP Bosnian Muslim women, survivors of genocide operations in Srebrenica 1995, watch live broadcast of Hague Tribunal 's indictment reading for Radovan Karadzic, in Tuzla, on 31 July, 2008 in the office of the Women Association victims of Srebrenica. Karadzic, considered to be the mastermind of Bosnian Serb campaign of ethnic cleansing in Bosnia 1992-95, makes his first appearance before Warcrimes Tribunal in Hague, after he was arrested in Belgrade last week after 13 years of hiding. AFP PHOTO ELVIS BARUKCIC AFP

De opwinding onder de aanwezigen is voelbaar als Radovan Karadzic zaal nummer 1 binnenloopt van het Joegoslavië-tribunaal. De van oorlogsmisdaden verdachte oud-leider van de Bosnische Serviërs kijkt om zich heen om te zien waar hij moet plaatsnemen. Hij doet net of hij het publiek en de pers niet ziet.

Dertien jaar nadat hij werd aangeklaagd voor onder andere genocide is Karadzic (63) gisteren voor het eerst weer onder zijn eigen naam in het openbaar verschenen.

Zonder baard, zonder paardenstaartje, met netjes geknipt golvend grijs haar. Hij zet een koptelefoon op voor de vertaling. „Dobre”, zegt hij tegen de bewaking.

Dan spreekt de Nederlandse rechter Alphons Orie. Na Karadzic erop te hebben gewezen dat hij het recht heeft te zwijgen, zegt Orie: „Ik zie dat u alleen bent gekomen.” Karadzic, met diepe, brommende stem: „Ik heb een onzichtbare adviseur.”

De rechter leest een deel van de aanklacht voor. Hij vraagt of Karadzic deze helemaal wil horen, 25 kantjes. Dat wil hij niet. Uw meest recente verblijfplaats?, vraagt Orie. „Officieel bij mijn vrouw in Pale. Maar ik heb ook een officieus adres. De Joeri Gagarinstraat 267 in Belgrado.”

Karadzic beantwoordt alle vragen, is nors, maar maakt soms grapjes waar ook de rechter om moet lachen. Rechter Orie: „Is er iemand die ik op de hoogte moet stellen van uw verblijf in detentie hier?” Karadzic: „Ik geloof niet dat er iemand is die er niet van op de hoogte is dat ik hier ben.”

Karadzic zegt dat hij nu geen advocaat wil en later ook niet. Dat de eigen verdediging voor verwarring, vertraging en misverstanden zorgt, wordt meteen duidelijk in de voorgeleiding, en is een indicatie hoe het proces in de toekomst zou kunnen verlopen. Warrig en met haperingen.

De openbaar aanklagers zien liever een Karadzic mét advocaat, om tempo in het proces te houden. De aanklagers zetten het punt meteen op de agenda. Een van hen tegen de rechter: „Kunt u meneer Karadzic uitleggen wat de nadelen zijn als hij zelf zijn eigen zaak moet verdedigen?”

Bij de voorgeleiding wordt duidelijk dat Karadzic tijdens het proces ook zijn eigen grieven wil bespreken en zijn eigen ‘onthullingen’ wil doen. Net als wijlen Slobodan Milosevic, de Servische ex-president die dezelfde zaal 1 van het tribunaal gebruikte als podium om tot zijn eigen Servische volk te spreken. Ten minste vier keer wordt Karadzic door de rechter onderbroken, als hij vertelt over de „vele onregelmatigheden” rondom zijn overdracht en zijn arrestatie en overdracht.

De aanhouding, zegt Karadzic, vond al op vrijdag 18 juli plaats – drie dagen eerder dan door de Servische autoriteiten was gemeld: „Door drie mannen in burger, die mij drie dagen lang ontvoerden”.

Dat komt allemaal later aan bod, zegt de rechter, die uitlegt dat de voorgeleiding er enkel is om vast te stellen dat de verdachte in goede gezondheid is gearriveerd. „Heeft u nog andere dingen?”, vraagt de rechter. Karadzic grijpt die vraag telkens aan om zijn eigen verhaal voort te zetten.

Hij vertelt over een geheime overeenkomst die de Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken Richard Holbrooke, de architect van de Dayton-vredesakkoorden, in 1996 met hem zou hebben gesloten. Karadzic zou zich terugtrekken uit de politiek en uit het openbare leven. In ruil daarvoor zou hij niet worden gearresteerd. Holbrooke, die de deal altijd heeft ontkend, zei gisteren nog eens: „Dit zijn leugens waar ik niet langer commentaar op wens te geven”.

Karadzic claimt dat Holbrooke hem dood wil zien en zegt ook in de Scheveningse gevangenis te vrezen voor zijn veiligheid. „Holbrooke wil mij nog steeds vermoorden”, zegt hij. De rechter adviseert hem dat op papier te zetten en als processtuk in te brengen.

Zoals verwacht doet Karadzic tijdens de voorgeleiding geen uitspraak over de vraag of hij schuldig is of niet. Volgens de aanklacht is hij onder meer verantwoordelijk voor het 43 maanden durende beleg van Sarajevo door het Bosnisch-Servische leger, en aan het vermoorden van circa achtduizend moslims in en rond Srebrenica. Karadzic maakt gebruik van dertig dagen bedenktijd waarin de regels van het hof voorzien.

Karadzic kreeg door de rechter niet expliciet de vraag voorgelegd of hij zich schuldig acht, aangezien de aanklacht, laatst gewijzigd in 2000, momenteel door hoofdaanklager Serge Brammertz wordt herzien. Naar verwachting kijkt Brammertz daarbij ook naar recent gevonden documenten van het Bosnisch-Servische leger in Karadzic’ appartement in Belgrado.

Orie maant Brammertz tot spoed, maar Karadzic heeft geen haast met het proces. Hij vindt dat het hof zorgvuldigheid moet betrachten. Aan het einde van de zitting zegt hij: „snelheid is belangrijk voor schietgrage cowboys, niet in een rechtzaal”.

Foto’s, documenten, achtergronden op www.nrc.nl/karadzic

    • Jaus Müller