Gays, kanariepieten van de creatieve stad

Amsterdam heeft een homovriendelijk imago, maar de concurrentie van andere ‘gay capitals’ is groot. Hoe blijf je als stad aantrekkelijk voor homo’s?

Als Gay Capital of the World is Amsterdam „helaas verleden tijd”, zei wethouder Carolien Gehrels bij de Dodenherdenking op 4 mei. Op Koninginnedag was een homomodeshow abrupt geëindigd met het molesteren van een mannelijk model door enkele Noord-Afrikaanse jongens. Dit incident was er een in in een recente reeks uitbarstingen van homohaat in Amsterdam.

De Amsterdamse wethouder, die lesbisch is, heeft van antihomogeweld nooit last gehad. „Maar ik ga dan ook niet tot diep in de nacht uit”, vertelt Gehrels. Niettemin: „Toen ik trouwde met mijn vrouw, kreeg een gast na de bruiloft van omstanders te horen dat ze zo’n huwelijk niks vonden.”

De mishandeling van een journalist van een Amerikaans homoblad genereerde drie jaar geleden veel internationale publiciteit. Het homovriendelijke imago van Amsterdam lijkt daardoor echter nauwelijks aangetast. „Het uitschelden en molesteren van homo’s komt overal voor”, zegt de Duitser Robert Kastl, voorzitter van European Pride Organizers: „In Berlijn loop ik ook niet met mijn vriend hand in hand op plekken met veel nazi’s of moslims.”

Dat Amsterdam niet langer de homohoofdstad van de wereld is, klopt wel. Steden als Berlijn, Barcelona, Madrid, Londen en Parijs kennen tegenwoordig een bloeiende gay scene, terwijl ook een stad als Kaapstad in opkomst is. In een onderzoek van hogeschool Inholland uit 2006 gaf nog maar eenderde van de reisorganisaties aan Amsterdam als gay capital te beschouwen. „Amsterdam is nog steeds een mythische plek voor gays, maar niet meer de enige plek”, zegt de Marokkaanse homoseksuele schrijver Abdellah Taïa, die in Parijs woont.

Amsterdam beleefde zijn hoogtijdagen in de jaren negentig, toen in de stad de Gay Games werden gehouden en het spectaculaire homo-uitgaansleven zeer veel buitenlanders trok. „Maar de laatste tien jaar is de stad achterover gaan leunen en zijn vernieuwingen uitgebleven”, constateert Kastl. Het aanbod van gay-horeca en gay-evenementen is verschraald, mede doordat homo’s in Amsterdam eerder dan elders elkaar begonnen te ontmoeten via internet.

Daar komt bij dat Amsterdam duur is geworden, vinden homo’s. „Bij mijn laatste bezoek, in mei, kon ik bij het hotel niet voor twee nachten boeken; het minimum was vier nachten”, vertelt directeur Klaus Jetz van LSVD, de Duitse COC. „De kamerprijs was even hoog als bij ons in Keulen wanneer er een grote beurs is.” Eigenaar Hans Verhoeven van de Amsterdamse winkel Gays & Gadgets herkent dat: „In Berlijn rekenden we een diner met vier mensen – zonder wijn – af voor 45 euro. Daarvoor kan ik in Amsterdam net in mijn eentje uit eten gaan.”

Homoseksuele toeristen zijn heel belangrijk voor Amsterdam. Dat blijkt onder meer uit cijfers die het Amsterdam Toerisme & Congres Bureau (ATCB) voor deze krant destilleerde uit een recent bezoekersonderzoek. Een bezoekende gay geeft per dag iets meer uit dan de gemiddelde bezoeker (142 tegen 138 euro). Doordat de gay gemiddeld een nacht langer blijft dan gemiddeld (vijf tegen vier) is de totale besteding door homoseksuele mannen en vrouwen veel hoger dan gemiddeld.

De indirecte bijdrage van gays aan de Amsterdamse economie is nog veel belangijker. Amsterdam drijft net als veel andere wereldsteden in toenemende mate op de creatieve industrie, waar de werkgelegenheid in 2007 maar liefst 6,3 procent steeg. Het succes van deze sector (entertainment, media, reclame, film) wordt volgens de Amerikaan Richard Florida bepaald door de drie T’s: technologie, talent én tolerantie. De creatieve klasse wil alleen wonen en werken in een stad die open en tolerant omgaat met alle bevolkingsgroepen en levensstijlen.

Zoals kanariepieten in de mijnen waarschuwden voor gas, zo zijn homoseksuelen een indicator voor de tolerantie. „In feite kunnen de gays gezien worden als de kanariepieten van de creatieve stad”, meldt het rapport van Inholland. Om die reden is het voor Amsterdam van levensbelang om een gay capital te blijven.

Wat moet de stad daarvoor doen? Om te beginnen moet het bestaande gay-aanbod beter worden gepresenteerd, zo valt te beluisteren. Op toeristische websites staan wel aparte tips voor wandelaars en skaters, maar niet voor homo’s. „Daarbij mag er ook meer aandacht komen voor cultuur, want homo’s willen niet alleen naar party’s”, zegt Klaus Jetz.

Verder moet er meer goedkope hotelaccommodatie komen, vindt Verhoeven: „Anders komt de jonge rugzaktoerist niet en blijft de aanwas van jongeren uit.” En die aanwas is lonend, want de gay die eenmaal is geweest, blijft trouw komen. Volgens ATCB-cijfers is meer dan de helft van de bezoekende gays al eens eerder geweest.

Amsterdam heeft volgens Kastl weer een evenement nodig als de Gay Games. Veel steden voeren nu een harde strijd voor het binnenhalen van de jaarlijkse bijeenkomst van de International Gay & Lesbian Travel Association (IGLTA). Kastl: „Terwijl veel steden hoge bestuurders afvaardigen om te lobbyen, zijn Amsterdamse bestuurders afwezig.”

Voor de inzet van Amsterdamse politici en politie tegen het geweld bestaat veel waardering in de homogemeenschap. „Natuurlijk is er ook in Parijs geweld tegen homo’s. Alleen hoor je daar nooit over”, zegt schrijver Taïa: „Dat Amsterdamse bestuurders er openlijk over spreken, is prijzenswaardig. Dat voorkomt niet al het antihomogeweld, maar wel dat het geweld banaal wordt.”

    • Karel Berkhout