Beethoven lekker hard

Ludwig van Beethoven (1770-1827) foto van tekening, Harlingue/ Roger-Viollet Ludwig van Beethoven (1770-1827), compositeur allemand, par Katzaroff. HRL-511893 Harlingue;ROGER-VIOLLET

cd klassiek

Anima Eterna: Beethoven Symphonies, ouvertures *****

Wie had er niet op 7 mei 1824 aanwezig willen zijn in het Kärntnertortheater in Wenen? Daar trad de stokdove Beethoven voor het eerst in twaalf jaar weer in het openbaar op en dirigeerde de wereldpremière van zijn Negende symfonie. Het werk was uniek – de eerste symfonie ooit met een koor en vier vocale solisten in Schillers ode An die Freude, een nieuw fundament onder de muziekhistorie.

Bijna even opzienbarend was de gebrekkige, soms chaotische uitvoering, die vele anekdotes opleverde. Er waren slechts twee complete repetities geweest en de uitvoering werd officieel gedirigeerd door Michael Umlauf, die iedereen bezwoer alleen op hem te letten, niet op Beethoven. Maar Beethoven heerste uiteraard over musici en zangers, al waren die sneller bij het slot dan de hardnekkig doorzwaaiende componist. De alt Caroline Unger draaide hem ten slotte om en wees hem op de ovationeel applaudisserende zaal.

Al gaat de Vlaamse dirigent Jos van Immerseel, die met zijn orkest Anima Eterna streeft naar totale authenticiteit, in zijn opname van de Negende niet zo ver dat hij ook Beethovens imperfecties bij de première laat horen, toch waant men zich bij het luisteren in het Wenen van toen.

Van Immerseels Negende is de enerverende, overdonderende culminatie van Beethovens symfonische oeuvre, dat hij vastlegde na uitvoerige studie van de manuscripten, de tempoaanwijzingen en de speeltradities aan het begin van de negentiende eeuw. Dankzij de snelle tempi passen de negen symfonieën nu op zes cd’s, samen met nog vijf ouvertures.

Van Immerseel neemt het op voor Beethoven, wiens moderniteit anderhalve eeuw lang in de partituuruitgaven en de concertpraktijk was gladgestreken en die bij hem opnieuw extreem luid en shockerend mag klinken met een maximaal verschil in volume tussen pianissimo en fortissimo.

Deze cd’s moeten dan ook fiks hard worden afgedraaid, pas dan komen Van Immerseel en zijn Beethoven volledig tot hun recht. Thuis is dat vaak even ongewenst als vroeger en nu in de concertzaal. Maar wie een krachtige cd-installatie in de auto heeft, kan het met succes opnemen tegen de jeugd met die dreunende house-bakken.

Deze ‘authentieke’ Beethoven is zeker niet de eerste. Dirigenten als Norrington, Gardiner en Brüggen gingen hem voor. Maar Van Immerseel is de kampioen van de dwarse ongepolijstheid, verrassend in eigenzinnige ritmische passages, overrompelend in de onstuimige drift en de compromisloze oproerigheid van Ludwig van Beethoven.

    • Kasper Jansen