Turkse regering haalt opgelucht adem na vonnis

Het Turkse Constitutionele Hof heeft de AK-partij van premier Erdogan niet verboden, maar een zware waarschuwing gegeven. Het land blijft verdeeld.

Premier Erdogan werd gisteravond laat flink toegejuicht door zijn aanhangers toen hij zijn licht liet schijnen over het vonnis van het Constitutionele Hof. Maandenlang was Turkije ervan uitgegaan dat het Hof de partij zou verbieden omdat deze een centrum van anti-seculiere activiteiten geworden zou zijn. Maar het Hof legde de AK-partij gisteren slechts financiële sancties op.

Erdogan en zijn aanhangers waren dolgelukkig. Volgens de premier is met het vonnis de onzekerheid waarmee Turkije werd bedreigd verdwenen en is het nu weer business as usual. „We gaan door op dezelfde weg”, zei Erdogan.

Maar is de politieke crisis in Turkije nu inderdaad voorbij? Rechtbankvoorzitter Kilic liet er gisteren geen twijfel over bestaan dat de AK-partij door het oog van de naald was gekropen. Zes leden van het Hof waren voorstander van een verbod van de partij. Als dat er één meer was geweest, zou de partij in de geschiedenisboekjes zijn verdwenen. Kilic suggereerde ook dat het Hof de partij niet wilde verbieden omdat dit Turkije in een diepe crisis gestort zou hebben. „Ook wij leven in dit land”, zei hij enkele malen toen hij het vonnis toelichtte. En de voorzitter onderstreepte dat de AK-partij weliswaar niet verboden was, maar een „waarschuwing, een ernstige waarschuwing” had gekregen.

Hoezeer Turkije nog steeds verdeeld is, bleek uit de reacties op het vonnis. Binnen de AK-partij was de vreugde natuurlijk groot. Minister van Arbeidszaken Faruk Çelik noemde het vonnis een „overwinning voor de democratie”. Anderen stonden nog eens uitgebreid stil bij de meer dan 40 procent van de stemmen die de AK-partij vorig jaar bij de verkiezingen haalde en prezen zich gelukkig dat het Hof al die stemmen niet van tafel had geveegd.

In het seculiere kamp waren de reacties heel anders. Deniz Baykal, politiek leider van de streng-seculiere oppositiepartij CHP, zei dat het Hof nu had vastgesteld dat de AK-partij wel degelijk anti-seculier is. „Ik hoop dat de AK-partij zich vanaf nu gaat gedragen in lijn met de principes van het secularisme”, voegde parlementslid Mustafa Özyürek daar aan toe.

De komende tijd zal blijken of premier Erdogan in staat is om de diepe politieke verdeeldheid te overwinnen. Als de rechters de partij buiten de wet hadden gesteld, zouden de politieke tegenstellingen groter zijn geweest dan ooit tevoren. De Turkse lire, de nationale munteenheid, zou een zware klap hebben gekregen waardoor de economie in een crisis zou zijn geraakt. En de Europese Unie zou waarschijnlijk de toetredingsonderhandelingen met Turkije hebben bevroren.

Vervolg Turkije: pagina 5

Na het vonnis wacht de dialoog

Turkije

Vervolg Turkije van pagina 1

Nu Turkije is teruggekrabbeld, heeft de AK-partij de mogelijkheid om een dialoog aan te gaan met haar tegenstanders. Gemakkelijk zal dat niet zijn. Premier Erdogan staat niet bekend om zijn vermogen om een handreiking te doen naar zijn opponenten. Hetzelfde geldt voor oppositieleider Baykal die een strikte vorm van het secularisme aanhangt die nog strenger lijkt te zijn dan het radicale jacobinisme van de Franse Revolutie.

Daarbij komt dat andere heikele dossiers nog niet zijn afgesloten. Zo houdt de Ergenekon-kwestie de gemoederen nog flink bezig in Turkije. Volgens de AK-partij is Ergenekon een bende die van plan was om Turkije te ontwrichten en een staatsgreep te plegen. Veel seculiere Turken hechten daar weinig geloof aan. Zij wijzen er op dat veel van de mensen die zijn gearresteerd bekendstaan om hun seculiere opvattingen. Volgens hen is de hele Ergenekon-affaire niets anders dan een ‘wraakactie’ van Erdogan tegen zijn politieke opponenten.

De voornaamste vraag blijft hoe het verder moet met de Turkse Republiek en haar secularisme. De AK-partij is bij verre geen voorstander van het invoeren van de shari’a, de islamitische wet, maar veel aanhangers van de partij vinden wel dat de tijd is gekomen om de scherpe randjes van het Turkse secularisme af te halen. Zo was het de AK-partij die (met steun de streng-nationalistische MHP) besloot om de hoofddoek binnen de universiteit toe te laten.

Het Constitutionele Hof oordeelde in juni dat dat besluit ‘onseculier’ was en annuleerde het. Voor veel seculiere Turken is de hoofddoek het symbool van de politieke islam, haar toestaan op de universiteit is voor hen een gruwel. Het debat over hoe het nu verder moet met het Turkse secularisme is nog maar net begonnen.

Maar vooralsnog is het land teruggekrabbeld van de rand van de afgrond. Gisteravond onderstreepte Erdogan dat de AK-partij de seculiere waarden van de republiek ondersteunt en dat ook zal blijven doen. De komende tijd zal blijken of hij zijn tegenstanders daarvan kan overtuigen.