Proces vol juridische valkuilen kan jaren duren

Het proces tegen Karadzic kan ruim een decennium na de Bosnische oorlog beginnen. Het tribunaal hoopt de complexe zaak sneller af te wikkelen dan het proces-Milosevic.

Eindelijk, dertien jaar na het einde van de Bosnische oorlog, zit Radovan Karadzic vast in een Scheveningse cel. Maar net als het proces tegen wijlen Slobodan Milosevic, die vier jaar terechtstond, kan het aanstaande proces wegens genocide tegen Karadzic wel eens jaren gaan duren.

„Dit wordt een complexe zaak met veel bewijsmateriaal en getuigenverklaringen”, zei de hoofdaanklager van het VN-Joegoslaviëtribunaal Serge Brammertz vanochtend. Hij kon niet zeggen hoelang de zaak zou gaan duren.

De zaak-Karadzic zit vol juridische valkuilen, maar het is moeilijk te voorspellen of Karadzic de rechtsgang zo lang zal weten te rekken als Milosevic, die in 2006 in de Scheveningse gevangenis overleed en nooit is veroordeeld. Gehoopt wordt op een korter proces, onder andere doordat het aantal punten waarop Karadzic wordt beschuldigd (11) lager is dan in het geval van van Milosevic (66).

Karadzic wordt onder meer beschuldigd van genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden. De oud-leider van de Bosnische Serviërs staat alleen terecht voor oorlogsmisdaden in Bosnië, terwijl Milosevic zich ook moest verantwoorden voor misdaden in Kroatië in Kosovo.

Een voordeel voor de aanklagers is dat het VN-hof tijdens het Milosevic-proces veel bewijs heeft verzameld over oorlogsmisdaden in Bosnië. Bewijs over specifieke gruweldaden van het Bosnisch-Servische leger in, onder andere, Sarajevo, Srebrenica, Bratunac en Prijedor, heeft het tribunaal nu direct voorhanden.

Toch is het proces tegen Karadzic allesbehalve een gelopen race. De aanklagers moeten niet alleen aantonen dat de gruweldaden van het Bosnisch-Servische leger ook daadwerkelijk oorlogsmisdaden waren. Ook moet worden bewezen dat Karadzic, die politiek leider was maar geen generaal, zelf de aanzet gaf tot de daden. Het bewijzen van politieke eindverantwoordelijkheid voor oorlogsmisdaden is lastig. „Het is juridisch complex omdat we de verbinding moeten leggen tussen de persoon Karadzic en de daden die hij heeft gepleegd”, aldus Brammertz.

Karadzic’ advocaat in Belgrado kondigde aan dat zijn cliënt zichzelf zal verdedigen – wat waarschijnlijk leidt tot aanzienlijke vertraging van de rechtsgang. Eerder verdedigde Milosevic zichzelf, nu doet de radicale politicus Vojislav Seselj het. Ze wisten het proces met aanvallen op de rechters herhaaldelijk tot staan te brengen.

Gezien het uitgebreide bewijs tegen Karadzic lijkt een veroordeling waarschijnlijk. De vraag is op grond waarvan. De aanklacht van ‘genocide’ kent de hoogste drempel, omdat daarbij aangetoond moet worden dat Karadzic bij het plannen van de misdaden als doelstelling had een etnische groep geheel of ten dele uit te roeien. Andere misdaden waarvan Karadzic wordt beschuldigd– zoals terreur tegen burgers – zijn mogelijk gemakkelijker te bewijzen.

Commentaar: pagina 7

Nieuws en achtergronden op nrc.nl/karadzic; actuele foto’s op nrc.nl/buitenland