Liever eeuwig in Turkse of Marokkaanse grond

Begraven in Nederland is voor veel moslims geen optie. Het is te duur, de wortels van de familie liggen elders en voor eeuwig begraven kan hier nauwelijks.

Een pijnlijk incident vorig jaar op de algemene begraafplaats in Hengelo. Hier was een nieuw grafvak aangelegd, speciaal voor moslims. Toen de eerste overledene er werd begraven, bleek dat de oriëntatie van de graven verkeerd was. Moslimgraven moeten zó zijn aangelegd dat de overledene met het gezicht naar Mekka ligt. Dat was niet het geval. Hengelo moest het vak opnieuw inrichten en paden en heggen aanpassen.

Op steeds meer Nederlandse begraafplaatsen komen islamitische gedeelten, maar het is kennelijk een beetje wennen. Veel Turken en Marokkanen kiezen nog voor een graf in het land van herkomst. Hun laatste reis gaat vrijwel altijd via Mortuarium Schiphol. Hier worden de overledenen in een binnenkist van zink gelegd. Want dat wordt geëist voor het internationale transport van overledenen. Meestal gaat de uitvaartkist binnen twee dagen als luchtvracht in het laadruim mee.

Een uitvaart in het land van herkomst kost veel. De repatriëring zelf komt al gauw op zo’n 4.000 euro. Daar komen de ticketkosten voor begeleiders en de uitgaven ter plekke bij.

Waarom worden moslims weinig in Nederland begraven?

Belangrijkste reden is dat de islam eeuwigdurende graven voorschrijft, en die kent Nederland nauwelijks. Het telkens opnieuw verlengen van de graftermijn (meestal twintig of dertig jaar) komt in de buurt van de eeuwigheid, maar dat brengt wel extra kosten met zich mee.

Volgens Mahir Erylmaz is begraven in Turkije veel goedkoper. „Buiten de grote steden is de grond zelfs gratis”, zegt de voorzitter van het Canlar Uitvaartfonds, een van de vele ‘cenaze fonu’ (uitvaartfondsen) waarmee Turken in Nederland hun uitvaart regelen. „Ik denk dat 99 procent voor een begrafenis in Turkije kiest”, vertelt Eryilmaz. „Bij de mensen die hier zijn geboren en getogen, de derde en vierde generatie, zal dat straks misschien minder zijn.”

Net als de meest Turkse begrafenisfondsen maakt Canlar gebruik van Nederlandse uitvaartondernemingen.

De grootste Turkse uitvaartorganisatie in Nederland is het Diyanet Uitvaartfonds. Volgens Turgay Ergezen van Diyanet willen de meeste Turken in Turkije begraven worden. „Misschien dat het over tien of vijftien jaar gaat veranderen, maar de wortels van de families liggen nog steeds in Turkije. Daar wil men bij liggen.”

Bij Marokkanen is dat precies hetzelfde. De meeste Marokkanen hebben een uitvaartverzekering via een van de Marokkaanse banken (Wafa, Chaabi, Banque Commercial). Bij het afsluiten van een bankrekening werd vanouds automatisch een verzekering afgesloten voor het repatriëren van de overledene naar Marokko. De banken hebben een paar jaar terug echter hun activiteiten in Nederland moeten stoppen na ingrijpen van De Nederlandsche Bank, omdat ze geen bankvergunning hadden. Veel Marokkanen hebben nu via de bankvestigingen in België, Frankrijk of Marokko een verzekering geregeld.

„Heel onhandig”, zegt Hanneke Verbree van Ouwerkerk Uitvaartverzorging uit Utrecht, „want het levert nogal eens verkeerde documenten op.”

De firma Ouwerkerk werkt al jaren nauw samen met Marokkaanse verzekeringsmaatschappijen. „Van oudsher worden wij ingeschakeld voor het verzorgen van Marokkaanse uitvaarten en het overbrengen van overledenen naar Marokko. De Coöperatie PC doet Amsterdam en omstreken, wij doen de rest van het land, van Zeeland tot Groningen en alles wat daartussen ligt.”

De Marokkaanse verzekeringen dekken de kosten van een graf op een Nederlandse begraafplaats niet of nauwelijks, zegt Verbree. „Dan is de keuze voor Marokko snel gemaakt. Daar weten ze ook nog eens zeker dat het conform alle religieuze voorschriften en riten verzorgd is.”

Redenen genoeg dus voor moslims om zich voorlopig niet in Nederland te laten begraven. Verzekeringsadviseur Abdul Khoulani van de website uitvaart-marokko.nl biedt een verzekering aan die repatriëring en extra kosten dekt. Hij voorziet voorlopig nog „een enorm potentieel”.

De Marokkaanse banken Banque Chaabi, Banque Commercial en Wafa Banque zijn inmiddels gefuseerd tot Atisari Waffa Bank. Bij De Nederlandsche Bank is een aanvraag ingediend om weer bank- en verzekeringsactiviteiten in Nederland te mogen ontplooien.

Meer over islamitisch begraven via: stichtingibw.nl. Filmpje van een rituele wassing via: nrc.nl/binnenland